Aflevering 3

Elite

Aflevering 3

Elite

‘De elite’: noodzakelijke voorhoede van de samenleving, of vijand van ‘het volk’? Op dit moment is moeilijk een negatiever bijvoeglijk naamwoord te bedenken dan elitair. Het lijkt een marketingterm te zijn geworden voor iedere politicus of bestuurder die namens ‘het volk’ zegt te spreken. Maar bestaat ‘de elite’, en zo ja, wie maakt er dan deel van uit? En wat is dan ‘het volk’, en wie maakt daar dan deel van uit?

Woorden stellen ons in staat de wereld te begrijpen, woorden kunnen ons ook in verwarring brengen. In zijn negende seizoen bespreekt Het filosofisch kwintet woorden waarmee we worstelen. Woorden waarmee marketeers, politici en bestuurders aan de haal zijn gegaan. Begrippen die werden beroofd van hun oorspronkelijk betekenis en zo vaak en lang zijn gebruikt dat ze hun waarde of inhoud verloren.

In de derde aflevering van Het filosofisch kwintet gaat het over ‘elite’. Te gast zijn directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau Kim Putters, politicoloog Sarah de Lange en hoogleraar Moderne Europese Letterkunde Joep Leerssen. Stamgast is Philipp Blom.

Gasten in deze aflevering

Kim Putters

Kim Putters is directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en bijzonder hoogleraar Beleid en Sturing van de Zorg in de Veranderende Verzorgingsstaat aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 2017 werd Putters benoemd als kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER).

Lees hier het gesprek dat we vooraf met Putters hadden.

Sarah de Lange

Sarah de Lange is bijzonder hoogleraar Politicologie van de Universiteit van Amsterdam, waar ze sinds 2016 ook houder is van de Dr. J.M. Den Uyl-leerstoel. Momenteel doet zij onder meer onderzoek naar extreemrechtse politieke bewegingingen in Europa. Eerder was zij lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur.

Lees hier het gesprek dat we vooraf met De Lange hadden.

Philipp Blom

Stamgast deze serie is wederom Philipp Blom. De Duits-Nederlandse historicus en romanschrijver studeerde in Wenen en Oxford. Van zijn hand verscheen onder meer het boek Wat op het spel staat. Verder publiceert hij onder meer in The Times Literary Supplement, The Independent, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Die Zeit.

Joep Leerssen

Joep Leerssen is hoogleraar Moderne Europese Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Zijn onderzoek naar cultuurnationalisme leverde hem in 2008 de Spinozapremie op. In 2018 verscheen de Encyclopedia of Romantic Nationalism in Europe, waar Leerssen redacteur van was.

Lees hier het gesprek dat we vooraf met Leerssen hadden.

Onderzoek "elite" verder

Leestips

Alicja Gescinska was een publieke intellectueel. Ze schreef boeken, verscheen in televisieprogramma's, waaronder ook Het filosofisch kwintet, en werd zelfs genomineerd voor het beste filosofieboek van het jaar - de Socratesbeker. Ze werd gevraagd de Vlaamse politiek in te gaan. Columnist voor NRC Floor Rusman is blij dat zij als filosoof en denker de sprong waagde naar de politieke elite: 'Goed dat iemand vuile handen wil maken.'

We breken ons het hoofd over de vraag waarom de burger wereldwijd zo boos is. Eén ding staat vast: de gewone man en vrouw willen zich bevrijden van de elites. Maar wat komt daarna? Niet in staat tot het verzinnen van een toekomst wordt het verleden afgestoft, schrijft Alessandro Baricco in De groene amsterdammer.

Anders dan tot pakweg het einde van het vorige millenium onderscheidt de nieuwe elite zich tegenwoordig met cultureel kapitaal, schrijft hoogleraar planologie Elizabeth Currid-HalkettNRC sprak met haar over de podcast-luisterende, havermelk-drinkende, yoga-elite, en de manier waarop deze elite nu status laat zien. 'Het gaat niet meer om materiële goederen.'

De Britse krant The Guardian schrijft over een onderzoek waaruit bleek dat een groot deel van de meest invloedrijke figuren in Groot-Britannië afkomstig is van slechts een paar privéscholen

Sarah de Lange tipte ons de podcast Talking Politics waarin Jan-Werner Müller, politiek wetenschapper aan het perstigieuze Princeton, uitleg geeft over populisme en de tegenstelling tussen elite en volk. Luister de podcast hier.

Onlangs publiceerde het SCP 'Denkend aan Nederland'. Veel Nederlanders geven aan dat zoiets bestaat als "de Nederlandse identiteit". Het SCP vroeg wat ze hieronder verstaan. Daarbij wordt ook gekeken naar verbondenheid, en verschillen tussen sociale groepen. Lees het rapport op de website van het SCP.

Vorig jaar was Kim Putters ook al te gast bij Het filosofisch kwintet. In het gesprek dat we voorafgaand aan de opname in dat jaar hadden, beschreef hij de behoefte aan een nieuwe voorhoede. Lees het gesprek terug.

In Onbehagen, een serie van VPRO en Human, onderzoekt Bas Heijne waarom de idealen van onze beschaving steeds verder onder druk komen te staan. Hij spreekt onder meer met David Van Reybrouck, die pleit voor beter populisme, in plaats van minder populisme.

Kijktips

Sarah de Lange tipte ons ook deze TEDTalk van Jonathan Mijs, die aan Harvard les geeft, en onderzoek doet naar populisme, ongelijkheid en meritocratie. Uit zijn onderzoek blijkt dat hoe groter de afstand tussen de armen en rijken, hoe minder we geven om ongelijkheid. Maar, als gelijkheid het doel is waar we naartoe willen werken, moeten we een brug slaan over die kloof. Kijk de talk van Mijs.

In Onbehagen, een serie van VPRO en Human, onderzoekt Bas Heijne waarom de idealen van onze beschaving steeds verder onder druk komen te staan. Bekijk het hele interview dat hij had met David Van Reybrouck. Iets sneller door de 74 minuten? Bekijk hier de hoofdstukken van de video.

Lees meer over filosofie

6 items

Durf te denken

Dossier
Recent Toegevoegd

Idealen

Van gele hesjes tot wereldwijde klimaatmarsen: we leven in een tijd waarin de wereld weer de straat op gaat. Maar wanneer is er sprake van idealisme? Is een beter milieu een ideaal, of een pure overlevingsstrategie? Zijn mensenrechten een ideaal, of zijn ze ingesleten in ons dagelijks leven?

Dit is de Human-route op Brainwash Festival

Geen zin om het programmaboekje en blokkenschema van het Brainwash Festival, het denkfestival waarvan Human mede-organisator 26 oktober, door te spitten? We’ve got you! In deze uitgestippelde route van Human krijg je alle highlights mee uit het programma over idealen, identiteiten en gedeelde toekomstdromen.

Waarom je soms het compromis moet sluiten

Filosoof Kwame Appiah doceerde aan Amerikaanse topuniversiteiten als Yale, Harvard en Princeton, en werd door president Obama onderscheiden voor zijn verdiensten. Eind oktober komt hij naar het 'Brainwash festival' en 'Het filosofisch Kwintet'. Human mocht hem alvast spreken.

Waarom vergeten niet per se erg is

Als ik door dementie mijn herinneringen kwijtraak, verlies ik dan mijzelf? Verlies ik wie ik ben? Met deze vraag wordt neuroloog Jules Montague regelmatig geconfronteerd.

Wat te doen

Na vier afleveringen over overbevolking, groeiende ongelijkheid, klimaatverandering en het verdwijnen van het publieke debat maken we de balans op. Wat hebben we nodig om onze koers te veranderen? Zijn onze Verlichtingsidealen nog wel van toepassing? Of moeten we opnieuw vaststellen wat ‘goed leven’ is? Kortom, kunnen we niet veranderen, of willen we dat niet?