De moord op Amerikaan George Floyd heeft begin dit jaar veel losgemaakt in de wereld. Ook in Nederland kwamen duizenden mensen in opstand tegen institutioneel racisme, een historisch moment. Lees hier dertien van de vele gesprekken die we voerden, over de aanklacht tegen raciale ongelijkheid en geweld tegen zwarte lichamen. Black Lives Matter, ook in 2021.

#1. Europa is de bron van het racisme in de VS

Na een parade door Antwerpen stond Kwatta, een werk van kunstenaar Raul Balai (in samenwerking met Sokl en Collectif Fair-Part) uiteindelijk op een lege sokkel. Een sokkel waar ooit een standbeeld van Koning Leopold stond, de Belgische koning die zich in Congo schuldig maakte aan genocide. Sinds de politiemoord op George Floyd en de wereldwijde protesten van Black Lives Matter zijn dit soort koloniale standbeelden onderwerp van gesprek. Lees hier ons gesprek met Raul Balai.

#2. Pijn doen hoort bij veranderen

De adem van Amade M’charek, hoogleraar antropologie van de wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, stokte toen ze George Floyd onder de knie van agent Derek C. zag bezwijken. Want het is niet de eerste keer dat een zwarte man of vrouw omkomt door politiegeweld. Het aantal is gigantisch, het gebeurt stelselmatig. Elke keer gebeurt het, elke keer komt het in de media en daarna gaan we weer verder. Hier het interview met Amade M'charek.

#3. Nederlandse hiphop strijdt tegen racisme

Samen met een collectief van zeven rappers, bracht Spoken Word-artiest Manu van Kersbergen de track 'Adembenemend' uit. Een lange track waarop de groep zich uitspreekt over institutioneel racisme en waar andere rappers worden opgeroepen op dezelfde beat ook een tekst te schrijven. Wij belden met onze curator van de Spoken Word Sessies en hadden een gesprek over de track, de diepere lagen en de bijdrage van hiphop in diversiteit. Lees het gesprek met Manu van Kersbergen.

#4. Kinderen zijn (helaas) niet kleurenblind

Volgens ontwikkelingspsycholoog Nihayra Leona is het een veelvoorkomende misvatting dat kinderen kleurenblind zijn. Het poppenexperiment dat de Amerikaanse psychologen Kenneth en Mamie Clark in de jaren dertig ontwikkelden, laat zien dat zij zich op jonge leeftijd al bewust zijn van verschil in huidskleur. Lees hier hoe kinderen krijgen aangeleerd dat een lichtere huidskleur 'superieur' is.

#5. Dekolonisatie is een voortdurend proces

Door de aandacht voor Black Lives Matter is opnieuw een discussie ontstaan over iconen uit de koloniale tijd. Hoe stellen we die tentoon? Kan Jan Pieterzoon Coen op een sokkel blijven staan of is het tijd dat we omstreden ‘helden’ uit onze geschiedenis hun podium ontnemen? Theatermaker Jörgen Tjon A Fong en Wayne Modest en Wendeline Flores van het Nationaal Museum van Wereldculturen leggen ons uit hoe zij zich inzetten voor dekolonisatie.

#6. Deze regisseur maakte een film die ze niet wil vertonen

In haar film Ons Moederland keek Shamira Raphaëla het monster dat racisme heet recht in de ogen. In de keuken van nationaal-socialist Constant Kusters zag ze hoe hij, naast een uitgesproken racist, ook een huisvader is die met zijn kinderen 'smakelijk eten' aan de keukentafel zingt. Het was voor de Caribisch-Nederlandse Raphaëla geruststellend om haar 'grootste vijand' als mens te kunnen zien. Lees hier het hele interview.

#7. Alles begint bij opvoeding (ook racisme)

Racisme komt zowel institutioneel als vanuit onwetendheid voor. Skin Deep-presentator Andrew Makkinga groeide samen met zijn moeder op in Oeganda. Op negenjarige leeftijd leerde zijn moeder een Nederlandse man kennen. Ze trouwden en ze verhuisden naar Sudan en vervolgens Nepal. Uiteindelijk streken ze neer in het Groningse Winsum. “Dat was een gift en een curse voor mij.’’ Lees hier waarom.

#8. Zwart is niet altijd onderklasse

Ruim dertig jaar publiceert politicoloog en filosoof Stephan Sanders over koloniale geschiedenis, etniciteit, discriminatie en slavernijverleden. Hij schreef en schrijft over deze onderwerpen in onder andere De Groene Amsterdammer, De Volkskrant en Vrij Nederland. De beweging die op gang is gekomen na de dood van George Floyd stemt Sanders enerzijds hoopvol, toch heeft hij ook enkele kanttekeningen.

#9. Hoe heeft kolonisatie ons eten beïnvloed?

Lelani Lewis vertelt in Code Noir het verhaal over de koloniale geschiedenis en wereldwijde handelsroutes door middel van haute cuisine. HUMAN schoof aan bij haar vijfgangen diner om te leren over de historische context van ons eten. Door haar eigen Caribische roots kwam Lewis op het idee een platform voor Caribisch eten te creëren, het te moderniseren en toegankelijk te maken. Lees hier hoe ze dat doet.

#10. Cancelen is mensonwaardig

In Het Filosofisch Kwintet spreken we met Stephan Sanders, Dalilla Hermans en Madeleijn van den Nieuwenhuizen over het verschijnsel waarbij uitersten elkaar het zwijgen proberen op te leggen.

Personen worden publiekelijk afgestoten of de mond gesnoerd. Zowel de linker- als de rechterflank betwisten continu de grenzen van wat sociaal aanvaardbaar is.

#11. Hoe hiphop een einde maakt aan racisme

Urban popular culture; dat zijn de drie belangrijkste woorden in dit verhaal. Niet alleen omdat antropoloog aan het KITLV-KNAW en de Universiteit van Amsterdam, Francio Guadeloupe, daar al tientallen jaren onderzoek naar doet, vooral omdat ze over een paar generaties ervoor zullen zorgen dat je huidskleur of etniciteit niet meer in grote mate bepaalt of je voor Nederlands wordt aangezien. Lees ons gesprek hier.

#12. Niet alle moslima's dragen een hoofddoek (maar dat lijkt wel zo)

Fotograaf Çigdem Yüksel onderzocht 4.482 ANP-foto’s onder de zoekterm ‘moslima’. Het beeld dat daaruit rolde, is voornamelijk eenzijdig en stereotyperend: bijna altijd heeft de moslima een hoofddoek op, loopt ze buitenshuis en wordt ze gefotografeerd als een gespot dier. Wie draagt verantwoordelijkheid voor deze beeldvorming, welke rol speelt het ANP hierbij en, belangrijker: wat doen we eraan? Lees het hier.

#13. Zwart staat symbool voor saamhorigheid

Samen met Akwasi Ansah startte Gianni Grot het initiatief voor Omroep Zwart. Een naam die volgens sommigen polariserend zou werken. Niets is minder waar, volgens Ansah en Grot. Ze willen radio en televisie maken voor álle Nederlanders. We spraken Grot over wat hij mist op televisie en de kracht van film. En hij raadt hét boek aan tegen polarisatie. Lees hier welk boek dat is.