Als wethouder Onderwijs en Armoede in Amsterdam strijdt Marjolein Moorman (46) voor gelijke kansen in het Nederlandse onderwijs. Door de coronacrisis is de noodzaak nu urgenter dan ooit. Om ongelijkheid aan te pakken moeten we volgens Moorman ook ons idee over onderwijs herzien. "We moeten onszelf fundamenteel de vraag stellen of dit de samenleving is die we willen."

Ook Marjolein Moorman ondervindt de gevolgen van de schoolsluiting aan den lijve tijdens de tweede lockdown. Haar twee dochters doen het redelijk zegt Moorman, al gaan ze allebei natuurlijk liever naar school. "Maar wij hebben een huis met ruimte, waar ze zich goed kunnen afzonderen en kunnen concentreren op hun huiswerk. Dat geldt niet voor alle kinderen in Amsterdam."

Juist voor kwetsbare kinderen zet Moorman zich onvermoeibaar in, nu de kansenongelijkheid in het onderwijs nog groter dreigt te worden. In maart regelde ze 6.000 laptops voor kinderen in Amsterdam die dat niet hadden, zodat ook die thuis onderwijs konden volgen. Maar er is meer nodig zegt Moorman. "Kinderen missen de structuur van school, missen hun vrienden. Dat heeft grote effecten op hoe kinderen zich voelen en in hun sociaal emotionele ontwikkeling."

Op 12 januari stuurt Moorman daarom samen met drie andere onderwijswethouders een brief naar Arie Slob, de minister van Onderwijs, waarin wordt gevraagd met een structurele aanpak te komen om de opgelopen achterstanden in het onderwijs door corona weg te werken. 

U pleit in de brief voor gratis voorschool, extra leertijd voor kinderen die dat nodig hebben, bestrijding van het lerarentekort en uitstel van het schooladvies. Dat zijn geen nieuwe eisen... 

"Nee, dat waren ook al problemen die we voor corona aankaartte. Het lerarentekort is een crisis die al lang gaande is, dat grote effecten heeft op de kwaliteit van het onderwijs en de ongelijkheid versterkt. Dus daar vragen we al heel veel aandacht voor. Ik ben al langer fervent voorstander van het uitstellen van het selectiemoment en de brede brugklas omdat je al heel lang ziet dat zo die ongelijkheid daardoor enorm toeneemt. 

Hetzelfde geldt voor de voorscholen. Corona heeft alles allemaal natuurlijk extreem versterkt, dus de oplossingen waar we om vroegen, zijn nu nog harder nodig. Het sluiten van scholen heeft heel veel impact. Het heeft even geduurd voordat dat bij iedereen is doorgedrongen. Maar als straks de scholen weer open kunnen moeten we niet zomaar doorgaan waar we gebleven zijn. 

De gevolgen van de coronacrisis zullen we nog heel lang merken. Ik wil ervoor waken dat we dat niet uit het oog verliezen. Dat het nog noodzakelijker is dan dat het altijd al was. We moeten deze generatie kinderen een kans geven op goed onderwijs, zodat ze een diploma krijgen wat het beste hen past."

Is het een optie alle kinderen een jaartje te laten zitten?

"Ik heb nagedacht over wat dat zou kunnen betekenen, maar logistiek is dat simpelweg niet te doen. We hebben al te weinig leraren. En er komt ook weer een nieuwe instroom, dus hoe past dat binnen de scholen en is dat voor iedereen goed? De gedachte kinderen meer leertijd te geven is denk ik wel de juiste gedachte. Ook voor de kinderen die nu naar het voortgezet onderwijs gaan. 

Daarom pleit ik ook zo voor die brede brugklas en dat er kansrijk geadviseerd wordt. Kijk naar de potentie, niet alleen maar wat kinderen nu laten zien. Maar daarmee ben je er natuurlijk nog niet. Het feit dat kinderen het nog niet laten zien op hun toetsen, betekent dat ze hiaten hebben. Dus moet je zorgen dat ze tijd krijgen die gaten dicht te lopen. Bijvoorbeeld door ze meer leertijd te geven en de mogelijkheid zich te ontwikkelen. 

Niet alleen in het voortgezet onderwijs, ook bij de overstap naar het vervolgonderwijs. Want moet iedereen nou na vier jaar met zijn studie klaar zijn, of kunnen we daar studenten ook wat meer tijd geven? We krijgen een steeds ingewikkelder systeem in onze samenleving. Haal al die blokkades gewoon weg. De werkloosheid loopt nu alleen maar op, dus waarom zouden we ze zo snel de arbeidsmarkt op duwen?"

Is het uitdelen van 6.000 laptops aan het begin van de crisis symptoombestrijding of hoort dit bij de structurele aanpak waar u voor pleit?

"Ik ben naast wethouder van Onderwijs ook wethouder van Armoede, en dat is best een bijzondere combinatie in een portefeuille. Maar ik denk wel dat dat goed uitpakt, want je ziet dat ongelijkheid met name ontstaat in de kloof tussen hoger- en lageropgeleide mensen. En dat armoede een forse achterstand kan opleveren in het onderwijs. 

Het hebben van een laptop om thuis te kunnen leren is een basisvoorwaarde. Je kan niet zonder een laptop online onderwijs volgen. Daarom hebben we ook al heel lang een fonds bij armoedebestrijding voor alle minima kinderen. Die kunnen allemaal een laptop aanvragen bij de gemeente. Nu moesten natuurlijk even alle hens aan dek. Maar je bent er natuurlijk nog niet door een laptop te verschaffen. Daarnaast draait het om de kwaliteit van het onderwijs, de leraren, en of je de tijd krijgt jezelf te ontwikkelen."

Hoe komt u op voor kinderen die niet aangeven dat ze het moeilijk hebben en daardoor extra kwetsbaar zijn, zoals we bijvoorbeeld zien bij Esma uit Klassen?

"Mijn hart breekt als ik haar zo zie worstelen. Ze kan gewoon veel meer dan ze laat zien. Kinderen die niet hun vinger opsteken worden het slachtoffer van slecht onderwijs. Voor meisjes zoals zij, zou het zo goed zijn als ze langer de tijd krijgen om zich te ontwikkelen en de aandacht krijgen die ze nodig hebben.

De basis van alles is kwalitatief goed onderwijs. We geven meer aan kinderen die meer hebben en minder aan kinderen die minder hebben. Dat is het tegenovergestelde van wat ik zou willen, namelijk dat je ongelijkheid met ongelijkheid moet bestrijden. Dat is ook één van de redenen waarom ik pleit voor hogere salarissen voor de leraren, want ik wil de allerbeste leraren hebben op scholen waar kinderen het hardste nodig hebben. 

Esma verdient gewoon een steengoede leraar die haar kansen en haar potentieel ziet en zo het advies krijgt dat bij haar past."

Is er teveel nadruk komen te liggen op de opleiding als datgene wat succes brengt in het leven?

"Dat is natuurlijk gewoon een feit. Kijk wat nu gebeurt op de arbeidsmarkt. Degene die daar het meest onder lijden zijn de minder geschoolde mensen. Dus ik snap ook wel dat een diploma steeds meer een garantie is voor baanzekerheid en een goed inkomen. En degenen die daar de financiële middelen voor hebben, willen dat ook voor hun kinderen. 

Daarmee is het onderwijs een soort wedstrijd geworden. Je zou willen dat het wedstrijdelement eruit gaat. Dat zit dus ook breder in de waardering voor mensen met een mbo-diploma. Want die zijn ontzettend belangrijk. 

We moeten onszelf fundamenteel de vraag stellen of dit de samenleving is die we willen. We zijn ervan overtuigd dat succes een keuze is. Het is een verhaal over winnaars en verliezers geworden en ik denk dat we daar niet gelukkiger van worden. Het is belangrijk dat we herbezinnen en nadenken wat onderwijs is. Onderwijs is jezelf en alle potentie die je hebt zo goed mogelijk ontwikkelen. Dat betekent niet dat iedereen dan maar meteen vwo moet gaan doen."

Bovenin zit wel het grote geld...

"Ongelijkheid zie je op alle niveau’s. Waarom verdient een vwo-leraar meer dan een vmbo-leraar? Daar is toch geen enkele reden voor? Toen ik nog universitair docent was, verdiende ik veel meer dan een basisschoolleraar, terwijl een basisschoolleraar veel gedifferentieerdere en grotere groepen lesgeeft. 

Bij dit soort verwonderingsvragen raakt altijd iedereen in paniek. Maar ik denk dat we onszelf wel meer mogen verwonderen. We hebben allerlei hiërarchieën in het systeem gebouwd, die we misschien wel gewoon moeten veranderen. We moeten  onszelf de vraag stellen wat we nou echt belangrijk vinden en waar we in willen investeren. Als je dat soort keuzes maakt, denk ik dat je die trend kan keren."

Denkt u dat de problemen die al aangepakt moesten worden in het onderwijs, meer prioriteit krijgen door alle aandacht door corona en bijvoorbeeld Klassen?

"Na Klassen kreeg ik twee soorten reacties; De ene van mensen die zelf ongelijkheid hebben ervaren in hun jeugd en zeggen hoeveel pijn het heeft gedaan dat ze nooit gezien zijn voor wat ze waard zijn. De andere is van mensen waarvan eindelijk de ogen zijn geopend en zien dat het nog veel erger is dan ze dachten. 

Die tweede groep is heel belangrijk, omdat je die massa nodig hebt om beweging te krijgen. Ongelijkheid treft natuurlijk meestal niet de kinderen van de beleidsmakers. En omdat die kloof tussen arm en rijk steeds groter wordt, is het makkelijk die ongemakkelijke waarheid niet te zien. 

Met corona kregen we ineens een inkijkje in al die huiskamers en slaapkamers. We noemen leraren nu allemaal een cruciaal beroep. Ik denk dat heel veel ouders nu beseffen hoe moeilijk vak het wel niet is. Want als je met een paar kinderen thuis zit, vraagt dat toch wel wat van je. Laat staan als je een hele klas voor je hebt.

Dit kan het momentum zijn voor die doorbraak, maar dan moeten mensen ook wel met hun stem bepalen dat het de andere kant op moet. Ik hoop dat corona ons heeft doen beseffen hoe belangrijk onderwijs is, maar we moeten het nog wel zien. We staan aan de vooravond van de verkiezingen en krijgen straks een nieuwe kabinetsformatie. Ik zou tegen iedereen willen zeggen: je stem doet ertoe."