Artikelen

Wanneer wordt een vijandbeeld gevaarlijk en wanneer heb je het nodig om te weten wat je wilt beschermen? Voor de aflevering ‘Vriend en vijand’ van Het Filosofisch Kwintet sprak HUMAN met cultuurhistoricus Thor Rydin over Oost-Europa en het verdedigen van democratie. Volgens Rydin is het hoog tijd dat West-Europa anders naar Oost-Europa kijkt.

De ontworsteling van het geloof was voor oudere generaties een ongelofelijke strijd. Toch blijkt God nooit helemaal te zijn verdwenen, uit onze rituelen, uit onze instituties en misschien ook wel niet uit onze harten. Arnon Grunberg spreekt met zijn gasten over het geloof van Gen Z, Donald Trump als verlosser en samen zingen in een voetbalstadion.

Wie zwijgt over maatschappelijke kwesties, wordt al snel verdacht, terwijl sociale media ons aanzetten steeds meer van onszelf te delen. Kunnen we nog onzichtbaar zijn?

Het zijn wankele tijden. Of het nu gaat om techniek, moraal of zelfs de wereldorde, alles is aan het verschuiven. Vrienden worden vijanden. Het onderscheid tussen mens en machine vervaagt. Waar kunnen we nog op bouwen? Waar staan we? In een nieuwe reeks van 'Het filosofisch kwintet' onderzoekt Arnon Grunberg samen met vooraanstaande denkers deze kantelende tijd - en haar gevolgen voor de mens.

Hoe beïnvloedt technologie onze denkwereld? Arnon Grunberg onderzoekt het met zijn gasten in deze aflevering van 'Het filosofisch kwintet'

Wie is op het wereldtoneel nog vriend en vijand? Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Welke logica valt er op het wereldtoneel nog te ontwaren, wanneer verhoudingen zo moeiteloos kantelen?

De overgang van gezondheid naar ziekte - en vice versa - is onvermijdelijk voor de mens. Tijdens ons leven worden we allemaal weleens ziek, de één ernstiger dan de ander. Maar wat is ziekte eigenlijk?

Hoe maak je keuzes zonder een autoriteit die voorschrijft wat goed of fout is? Hoogleraar medische filosofie en ethiek Ignaas Devisch ziet dat we worstelen met de verantwoordelijkheid die bij keuzevrijheid komt kijken. HUMAN spreekt Devisch, te gast in de zesde uitzending van 'Het filosofisch kwintet', over het wegvallen van klassieke zingevingssystemen, ons verlangen naar rituelen en onze nood aan iemand die zegt dat het goed komt.

Hoe weten autocraten de macht te grijpen en anderen voor hun karretje te spannen? Volgens Bettina Stangneth zijn zij bij uitstek meesters in de kunst van het liegen. Maar iedere leugenaar, stelt Stangneth, heeft ook een gelover nodig. Zelfs wanneer we de beloften van autocraten als leugens herkennen, kiezen we er soms voor om ons achter hen te scharen. HUMAN sprak met Stangneth, te gast in de vierde aflevering van dit seizoen, over opportunisme, hoop en hoe iedere tijd zijn eigen autocraten baart.

Zijn wij natuur of staan we erboven? En hoe maken we van ons afval weer iets vruchtbaars? HUMAN spreekt filosoof Jasmijn Leeuwenkamp voor 'Het filosofisch kwintet', waar ze te gast is, over het onderscheid tussen mens en natuur en Donna Haraway's idee van 'staying with the trouble'.

Wie bestempelen we als monster, en waarom? Volgens filosoof Marli Huijer hebben monsters een duidelijke functie: ze laten zien waar onze grenzen liggen, wat we normaal vinden en waar we bang voor zijn. We spreken Huijer voor 'Het filosofisch kwintet', waar ze te gast is, over hoe we 'monsters' onder ogen kunnen komen.

De voorbereidingen voor het komende seizoen van 'Het filosofisch kwintet' zijn inmiddels in volle gang. Als rode draad voor de uitzendingen hebben we ons dit jaar laten inspireren door een citaat van Antonio Gramski: "De oude wereld sterft, de nieuwe wereld is nog niet geboren. Nu breekt de tijd van de monsters aan."

"Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen,” zei Auschwitz-overlevende Elie Wiesel. Een tijd is de Shoah het fundament geweest onder onze morele opvattingen, maar er lijkt betonrot in het fundament te zijn geslopen. Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers in een speciale aflevering het belang van pijnlijke herinneringen. Deze aflevering wordt opgenomen tijdens de Nacht van de Filosofie Amsterdam.

“De oude wereld sterft, en de nieuwe wereld worstelt om geboren te worden; nu is de tijd van monsters”. Dit schreef Antonio Gramsci in 1929, maar is vandaag weer razend actueel. Deze woorden vormen daarom de rode draad van dit seizoen van ‘Het filosofisch kwintet’. Arnon Grunberg gaat met verschillende denkers op zoek naar de monsters van deze tijd.

Een land is een huis, maar hoeveel mensen passen er in een huis voordat het instort? En wat gebeurt er met een huis waar niemand meer in woont? In deze aflevering buigt Arnon Grunberg zich met zijn gasten over het sluipende monster van de vergrijzing. Wat betekenen demografische ontwikkelingen voor ons maatschappijen? Is vergrijzing een gegeven of is die vergrijzing ook een cultureel en existentieel probleem? Deze aflevering wordt opgenomen in de Stadsschouwburg in Utrecht.

Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg met zijn gasten pogingen tot zingeving. Deze aflevering wordt opgenomen in de Stadsschouwburg in Utrecht.

In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media is de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Met een telefoon in de hand kan iedereen waarheid aanbieden. In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg met zijn gasten hoe het apparaat van de waarheidsproductie is gedigitaliseerd. Deze aflevering wordt opgenomen in het Forum in Groningen.

Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten de wereldorde op z’n kop en trekken zoveel mogelijk macht naar zich toe. De logica van democratie is niet op hen van toepassing. Zij opereren volgens hun eigen kaders van machtsvergroting en het uitschakelen van systemen die hen controleren en verantwoordelijk houden. In deze uitzending van ‘Het filosofisch kwintet’ gaat Arnon Grunberg in gesprek met kenners van autocratische leiders. Deze aflevering wordt opgenomen in het Forum in Groningen.