Artikelen

De ontworsteling van het geloof was voor oudere generaties een ongelofelijke strijd. Toch blijkt God nooit helemaal te zijn verdwenen, uit onze rituelen, uit onze instituties en misschien ook wel niet uit onze harten. Arnon Grunberg spreekt met zijn gasten over het geloof van Gen Z, Donald Trump als verlosser en samen zingen in een voetbalstadion.

Wie zwijgt over maatschappelijke kwesties, wordt al snel verdacht, terwijl sociale media ons aanzetten steeds meer van onszelf te delen. Kunnen we nog onzichtbaar zijn? In ‘Het filosofisch kwintet’ onderzoekt Arnon Grunberg deze vragen samen met zijn gasten.

Zijn we nog in staat autonoom te blijven, als de belangen van grote techbedrijven onze denkwereld binnensluipen? En waar gaat de mens over in de machine, en misschien nog ongemakkelijker, de machine in de mens? In ‘Het filosofisch kwintet’ onderzoekt Arnon Grunberg deze vragen samen met zijn gasten.

Wie is op het wereldtoneel nog vriend en vijand? Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Welke logica valt er op het wereldtoneel nog te ontwaren, wanneer verhoudingen zo moeiteloos kantelen?

De overgang van gezondheid naar ziekte - en vice versa - is onvermijdelijk voor de mens. Tijdens ons leven worden we allemaal weleens ziek, de één ernstiger dan de ander. Maar wat is ziekte eigenlijk?

"Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen,” zei Auschwitz-overlevende Elie Wiesel. Een tijd is de Shoah het fundament geweest onder onze morele opvattingen, maar er lijkt betonrot in het fundament te zijn geslopen. Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers in een speciale aflevering het belang van pijnlijke herinneringen. Deze aflevering wordt opgenomen tijdens de Nacht van de Filosofie Amsterdam.

Een land is een huis, maar hoeveel mensen passen er in een huis voordat het instort? En wat gebeurt er met een huis waar niemand meer in woont? In deze aflevering buigt Arnon Grunberg zich met zijn gasten over het sluipende monster van de vergrijzing. Wat betekenen demografische ontwikkelingen voor ons maatschappijen? Is vergrijzing een gegeven of is die vergrijzing ook een cultureel en existentieel probleem? Deze aflevering wordt opgenomen in de Stadsschouwburg in Utrecht.

Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg met zijn gasten pogingen tot zingeving. Deze aflevering wordt opgenomen in de Stadsschouwburg in Utrecht.

In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media is de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Met een telefoon in de hand kan iedereen waarheid aanbieden. In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg met zijn gasten hoe het apparaat van de waarheidsproductie is gedigitaliseerd. Deze aflevering wordt opgenomen in het Forum in Groningen.

Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten de wereldorde op z’n kop en trekken zoveel mogelijk macht naar zich toe. De logica van democratie is niet op hen van toepassing. Zij opereren volgens hun eigen kaders van machtsvergroting en het uitschakelen van systemen die hen controleren en verantwoordelijk houden. In deze uitzending van ‘Het filosofisch kwintet’ gaat Arnon Grunberg in gesprek met kenners van autocratische leiders. Deze aflevering wordt opgenomen in het Forum in Groningen.

Eeuwenlang plaatsten we in het Westen de mens naast en boven de natuur: de mens als rationeel wezen tegenover een grillige, onvoorspelbare wereld die getemd en geëxploiteerd kan worden. Maar is die scheidslijn zo scherp? In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg samen met zijn gasten hoe onze honger naar grondstoffen de bodem onder onze voeten wegvreet.

Iedere tijd baart zijn eigen monsters. Mensen die we afkeuren, buitensluiten en ontmenselijken. Kortom: vijanden. In deze aflevering van Het ‘Het filosofisch kwintet’ onderzoekt Arnon Grunberg samen met zijn gasten waarom we monsters produceren. Wie bepaalt waar normaal ophoudt en abnormaal begint - en hoe wordt die grens in de samenleving bewaakt? Deze aflevering wordt opgenomen in het Chassé Theater in Breda.

Het Filosofisch Kwintet over de rechtsstaat en geloof, met o.a. antropoloog Pooyan Tamimi Arab, classicus Irene Zwiep en filosoof Theo de Wit.

Autocratische leiders zijn wereldwijd bezig aan een opmars. Waaruit bestaat de aantrekkingskracht van de autocraat? Hoe lukt het hen om massa’s mensen op te zwepen? Worden autocratische verleidingen groter als onze rechtsstaat hapert? Wie profiteert als de autocraat de macht grijpt? En wat gebeurt er als de magie is uitgewerkt?

Intimiteit en seksualiteit zijn onderwerp van felle discussie. Wat is privé, wat is publiek?

Migratie, klimaat, belastingontwijking... grote problemen van vandaag zijn vaak niet meer op nationaal niveau op te lossen. Machtige megabedrijven maken op internationale schaal de dienst uit, en beschikken over geldkassen die groter zijn dan sommige landen.

Geweld, wanneer is het geoorloofd? Hoe ver mag de staat gaan en wanneer mag de burger geweld gebruiken? En wat betekent gehoorzaamheid in een democratische rechtsstaat?

Conflicten kunnen gezond zijn voor een democratische rechtstaat vol dynamiek en verschillen van inzicht. Maar conflict kan ook leiden tot stagnatie. Wanneer dient conflict het algemeen belang en wanneer wordt het destructief? In hoeverre is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig om verandering te forceren? En tot welke offers zijn we bereid? Met o.a. filosoof Jurriën Hamer.