De waarde van authenticiteit

Interview met filosoof Welmoed Vlieger

, Joël Zwaan

Mensen hunkeren naar authenticiteit: we willen graag origineel zijn. Tegelijkertijd willen we wel onderdeel van een groep zijn. Hoe gaat dat samen, en wat is de zin van de zoektocht? Voor Het Filosofisch Kwintet vroegen we filosoof Welmoed Vlieger de term ‘authenticiteit’ betekenis te geven.

'Er zijn eigenlijk twee varianten van authenticiteit te onderscheiden. De eerste heeft zijn oorsprong in de Romantiek en gaat uit van het bestaan van een ‘ware kern of basis’. Als persoon moet je dan naar die basis op zoek, is het idee, in jezelf maar ook daarbuiten. Deze vorm van authenticiteit zie je nog heel sterk in onze cultuur. Denk aan de talloze boeken en cursussen rond ‘authentiek zijn’ of aan ambachtelijk gebakken oerbrood, of de zoektocht naar authentieke onaangetaste vakantieoorden.

Bij die andere variant van authenticiteit gaan we weg van dit idee, en gaat het juist om worden wie je kunt zijn: jezelf creëren. Het gaat om uitvinden in plaats van terugvinden, in deze variant. Dat zie je veel vandaag de dag.

Een goed voorbeeld van dit idee van authenticiteit is de manier waarop we onderscheid maken tussen man en vrouw. Je ziet steeds meer varianten dan alleen man of vrouw opduiken. Mensen willen zelf ontdekken wat ze zijn, en niet meer tot dat natuurlijke hokje gerekend worden. Ze willen niet gereduceerd worden tot het één of het ander.'

Heeft die zoektocht naar authenticiteit ook een keerzijde?

'Jazeker! We lopen het gevaar alleen maar bezig te zijn met zo authentiek mogelijk over te komen. Dan maakt het niet meer uit of ik authentiek bén, als ik maar authentiek óverkom. Dat kan leiden tot een holle authenticiteit, dat zie je bijvoorbeeld vaak op sociale media.

Ook in de politiek zie je dit terug. Je wordt er keihard op afgerekend als je als politicus niet authentiek overkomt, terwijl we bij politici het juist beter kunnen hebben over inhoud. Wat zegt zo iemand nu eigenlijk, van waaruit handelt of spreekt iemand?'

Over Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger is promovendus aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar ze onderzoek doet naar innerlijkheid en politiek. Daarnaast schrijft ze columns voor Trouw en organiseert ze kloosterweekenden over denkers als Meister Eckhart en Kierkegaard.

Zijn we dan niet gewoon beter af zonder het begrip?

'We zien zoveel onechtheid en buitenkant, dat we als vanzelf meer naar authenticiteit en waarachtigheid beginnen te streven, als een soort tegenreactie. Dat is zo vervlochten met onze samenleving. Ik denk dat het dan ook verstandig is om te proberen om die authenticiteit te begrijpen, in plaats van er negatief over te doen. Misschien ontdekken we dan een manier om bij dat diepere begrip te komen, en laten we dat oppervlakkige idee van authentiek overkomen, los.

Je zou je bijvoorbeeld kunnen afvragen waar je ten diepste voor staat, in plaats van je af te vragen hoe je anders kunt zijn dan de rest. Kijk naar wat je waarden en overtuigingen zijn, onderzoek wat betekenis en richting aan je leven geeft, en handel ernaar. Zo til je jezelf uit boven het oppervlakkige en esthetische.

Dat is een veel waardevollere vorm van authenticiteit, juist ook voor een vrije samenleving als de onze. Als een democratische samenleving wil functioneren, zal je eigen ideeën, opvattingen en overtuigingen moeten hebben. Anders kun je nergens over in debat, en kom je als samenleving dus niet verder. De zelfreflectie die daar voor nodig is, is essentieel voor het functioneren van onze liberale democratie.'

Tips

We vroegen Vlieger wat je echt gelezen moet hebben als het gaat over 'authenticiteit'. Eén van haar favoriete denkers is de Deense filosoof Soren Kierkegaard. Vlieger tipt ons zijn boeken: Een idee om voor te leven en te sterven en het tweede deel van Of/Of, waarin authenticiteit het hoofdthema is. Ook mooi: Het oneindige verhaal van Michael Ende. In de film The Matrix komt het thema ook uitgebreid aan bod.

Samen met politicoloog Kiza Magendane, filosoof Maarten Doorman en historicus Philipp Blom is Vlieger zondag 21 juli te gast in Het filosofisch kwintetHet gesprek zal gaan over “authenticiteit”, één van de woorden waarmee we worstelen.

Kijk zondag 21 juli, om 12.10 naar NPO 1.

Lees meer over filosofie

6 items

Durf te denken

Dossier
Recent Toegevoegd

Waarom je soms het compromis moet sluiten

Filosoof Kwame Appiah doceerde aan Amerikaanse topuniversiteiten als Yale, Harvard en Princeton, en werd door president Obama onderscheiden voor zijn verdiensten. Eind oktober komt hij naar het 'Brainwash festival' en 'Het filosofisch Kwintet'. Human mocht hem alvast spreken.

Waarom vergeten niet per se erg is

Als ik door dementie mijn herinneringen kwijtraak, verlies ik dan mijzelf? Verlies ik wie ik ben? Met deze vraag wordt neuroloog Jules Montague regelmatig geconfronteerd.

Wat te doen

Na vier afleveringen over overbevolking, groeiende ongelijkheid, klimaatverandering en het verdwijnen van het publieke debat maken we de balans op. Wat hebben we nodig om onze koers te veranderen? Zijn onze Verlichtingsidealen nog wel van toepassing? Of moeten we opnieuw vaststellen wat ‘goed leven’ is? Kortom, kunnen we niet veranderen, of willen we dat niet?

Dit leerden we van Daan Roovers bij Brainwash Zomerradio

In Brainwash Zomerradio van Human interviewt presentator Floortje Smit denkers aan de hand van muziek. Hierboven terug te luisteren. Welke nummers zijn vormend geweest voor hun identiteit en denken? Deze lessen kunnen we leren van filosoof en Denker des Vaderlands Daan Roovers.

Uren lees- en kijkplezier dankzij FiloKwintet

Dit seizoen boog Het Filosofisch Kwintet over woorden waarmee we worstelen. In vijf afleveringen probeerden we de termen 'vrijheid', 'verbinding', 'elite', 'authenticiteit' en 'diversiteit' opnieuw betekenis te geven. Op deze pagina hebben we alle lees- en kijktips voor je verzameld.