Nepnieuws: nep vs. echt

Mediawijsheid

Op deze onderwijspagina over mediawijsheid vind je video's over nepnieuws en complottheorieën. De video's zijn gemaakt voor het voortgezet onderwijs, mbo en hbo.

Nepberichten en deepfakes - VO/MBO/HBO

Check, dubbelcheck en videomanipulaties
Hoe wapent de media in Nederland zich tegen nepnieuws en is de angst voor nepnieuws reëel? Presentator Cesar ging met Dennis (16) op pad om achter het antwoord te komen. Zo gingen ze langs Jeroen Gortworst, verslaggever bij NOS Stories. Jeroen vertelt over het belang van checken, dubbelchecken en bronnenonderzoek. En ze gingen langs bij Thomas Mensink, onderzoeker Artificial Intelligence aan de UvA. Thomas introduceert Dennis en Cesar in de wereld van deep fake, wat zoveel wil zeggen audio en video creëren door middel van kunstmatige intelligentie. Met deze technologie en software wordt het mogelijk om echte mensen dingen te laten zeggen die ze nooit hebben gezegd! 

Hoe maak je nepnieuws?
Hoe makkelijk is het om zelf nepnieuws te maken? Leerlingen van het St. Gregorius College ging samen met 3FM Tussenuur-host Joram Kaat en nepnieuws- en Ruslanddeskundige Ruurd Oosterwoud aan de slag met het maken van een eigen nepbericht. Wat zijn de krachten die loskomen als nepnieuws wordt opgepikt als echt nieuws?

Trollen ontmaskeren en geloven in nepnieuws
Menno (16) maakt zich zorgen over de hoeveelheid nepnieuws die via social media wordt verspreid. Denktankers Pratibha (15), Gideon (16), Mila (17) brengen samen met Menno een bezoek aan Robert van der Noordaa. Hij spoort nepnieuwsberichten op en probeert de trollen die deze berichten maken te ontmaskeren. Van hem krijgen de denktankers een spoedcursus 'trollenvangen'. Op het Oostvaarders College in Almere doen de denktankers mee aan een experiment dat laat zien hoe het kan dat iedereen in andere nieuwsberichten gelooft. En dat laat zien welke rol social media daarin kunnen spelen. 

Bestaat er iets als goed en fout nepnieuws?
Wanneer zelfs de Minister van Binnenlandse Zaken (Ollongren) waarschuwt voor nepnieuws, dan weet je dat het serieus is. Voor je het weet gaan buitenlandse partijen zich inmengen in de Nederlandse politiek door middel van het verspreiden van nepberichten.

Maar is nepnieuws altijd fout? Wanneer die berichten een hoger doel dienen, om iets op de kaart te zetten, mag het dan wel? Het Tussenuur-panel probeert antwoord te geven op deze en meer vragen.

Overvloed aan (nep)informatie
Sociale media als Twitter, Facebook en Instagram spuwen dagelijks een overvloed aan, al dan niet verzonnen, nieuwsberichten uit. Journalist Peter Pomerantsev helpt zicht te houden op de waarheid.

Complottheorieën
Bestaat er zoiets als de waarheid? Wel of niet vaccineren, klimaatverandering of de complotten rond 9/11: geen feit is veilig, zo ziet ook socioloog Jaron Harambam. Op zijn zoektocht naar een antwoord op de vraag of 'de waarheid' bestaat, zette de socioloog en filosoof Bruno Latour Harambams wereld op zijn kop.