Change Your Mind

Democratie

Change Your Mind

Democratie

Bekijk aflevering 1 van Change Your Mind over democratie en populisme. 'Martin Luther King was ook een populist.'

samenvatting in tekst

POPULISME
Bijna iedereen is het er wel over eens: democratie is iets goeds, populisme is iets slechts. Dat blijkt na een eerste peiling van Michael Sandel. 'Bij populisme is het: alles is voor de winnaar', stelt singer-songwriter Lucky. 'Het idee dat de meerderheid het verdient om alles te krijgen, en de minderheid het verdient het om te verliezen.' 

Toch wil niet iedereen populisme zomaar afdoen als iets slechts. Isabelle, politiek wetenschapper, zegt: 'Populisme is een woord dat sommigen gebruiken om hun tegenstanders in diskrediet te brengen.' Isabelle krijgt bijval van spoken word artist YMP. 'Ook Martin Luther King was een populist, want ook hij sprak voor het gewone volk.'

'Ook Martin Luther King was een populist'

YMP

REFERENDA
Sandel schakelt over op een andere vorm van democratie: referenda. Is dat een goede manier van bestuur door burgers? Twaalf van de twintig deelnemers zijn aanvankelijk tegen. Zij denken dat burgers te vaak niet geïnformeerd genoeg zijn om een goede beslissing te kunnen maken. Zes deelnemers vinden het juist een goed idee. Een referendum bevordert het publieke debat, zo menen zij. Hajar, presentatrice, merkt op dat veel deelnemers tegen een referendum lijken te zijn, wanneer ze denken dat mensen niet hetzelfde zullen stemmen als zij. 

HOOGOPGELEID
Dan komt Sandel met een prikkelend voorstel. Wat nu als we mensen die beter geïnformeerd zijn meer stemmen geven tijdens een referendum? Gegeven dat iedereen voldoende kans heeft zichzelf te informeren. Door middel van een test zou je kunnen meten of mensen goed genoeg op de hoogte zijn. 

Maar weinigen zien er brood in. Lucky vindt het voorstel verkeerd, want 'ook idioten moeten een stem hebben in onze samenleving'. Hajar denkt eveneens dat het principe van gelijkwaardigheid wordt aangetast door een dergelijk voorstel. Maar na wat langer nadenken vallen veel deelnemers toch voor het idee, mits iedereen dus genoeg kans heeft om zichzelf te informeren. Dat stuit Isabelle tegen de borst. 'Democratie gaat om de macht van het volk, iedereen dus. Bovendien: de meeste besluiten gaan erom hoe we het geld van de belastingbetalers uitgeven. Daar dragen vooral de niet-geïnformeerden aan bij, want zij beginnen vaak eerder met werken.'

QUOTASYSTEEM
De discussie verplaatst zich naar de vraag hoe het parlement, in Nederland de Tweede Kamer, vertegenwoordigd zou moeten zijn. Is het een goede zaak dat de meeste mensen in het parlement hoogopgeleid zijn? Hoe zit het dan met  quota voor etnische minderheden? En vrouwen?

'een quotasysteem geeft kansen die je al had moeten krijgen'

Mridula Shobinath

De meningen onder de deelnemers zijn verdeeld. Sociaal wetenschapper Mridula is voor. 'De situatie is ongelijkheid verdeeld. Met een quotasysteem krijg je een kans die je allang had moeten krijgen.' Het gaat  schuren wanneer Sandel een quotasysteem voor praktisch opgeleide mensen ter sprake brengt. Lucky twijfelt. 'Ik wil goede politici'.

OMKOPING
Het laatste vraagstuk van Sandel gaat over omkoping. Wat is het verschil tussen een politicus die je 500 euro belooft als je op hem stemt, en een politicus die belooft de belasting te verlagen met 500 euro, wanneer hij gekozen wordt? 

Filosofiestudent Alexander geeft het antwoord waar de meeste deelnemers zich in kunnen vinden. 'Een belastingverlaging is een idee om het systeem te veranderen. Omkoping gaat buiten het systeem om.'

CONCLUSIE
Sandel vat de discussie over democratie samen. 'Er is een visie die zegt dat democratie niet meer is dan een manier om mensen te geven wat ze willen. Een soort marktplaats. Het algemeen belang wordt dan gediend door de belangen bij elkaar op te tellen en ze te vertalen tot een beleid.'

'Maar dat instrumentele idee van democratie kwam onder druk te staan toen een aantal van jullie zei: we willen goed geïnformeerde burgers die met elkaar debatteren en terug kunnen komen op hun mening. Dat hogere idee van democratie is lastiger, maar zeker niet onmogelijk.'

reacties

Het heftigst werd gereageerd op het voorstel van Michael Sandel om beter geïnformeerde stemmen zwaarder te laten wegen in een referendum. Dat schoot bij sommige mensen in het verkeerde keelgat. Op Facebook zag men het als hoogopgeleide arrogantie.

fam sonnega

"Ik was vooral gechoqueerd hoe door hoger opgeleiden gekeken werd naar populisme en intelligente mensen een extra stem geven.

[...] Intelligentie kun je zo ruim interpreteren dat het levensgevaarlijk is om dit te voorzien van een label. In tijden van apartheid bestond er namelijk ook intelligentie tussen de blanke gemeenschap en de zwarte gemeenschap. En we kennen het voorbeeld dat vrouwen niet mochten stemmen, waarschijnlijk omdat mannen deze niet intelligent vonden.

[...] En wat dacht je van de arbeider, de hoeksteen van onze samenleving, verantwoordelijk voor zo'n 90% van onze economie. Mensen die we keihard nodig hebben, beschouwen we die als niet intelligent. Zouden deze mensen niet mogen stemmen, terwijl we onze welvaart aan hun te danken hebben."

fred verburg

"Ik heb de uitzending met af en toe 'open mond' zitten volgen. Open mond van verbazing. Er werd met typeringen 'gesmeten' zonder dat daar een inhoud aan gegeven werd. Zo zou een vraag van mij zijn geweest: Wat is een expert? Wat houdt 'hoger opgeleid' exact in. Hoe meet je intelligentie, waar zie je dat aan af (aan die hogere opleiding???) Allemaal zaken die je eerst moet duiden voordat deze discussie echt zinvol wordt.

[...] Wat heb ik aan een IQ van 130 als het EQ 80 is? 

[...] Maar mooie discussie en goed om te zien hoe mensen denken en hoe makkelijk gedachten/ideeën te beïnvloeden zijn."

 

tegengas

Maar er waren ook tegengeluiden.

da FONZ

"Een referendum beperkt alles tot een ja/nee keus. Zaken als Brexit raken zo veel en zijn zo complex waarvan de gemiddelde burger echt onvoldoende kan inschatten wat de financiele, sociale en politieke gevolgen. Dat vergt echt wel heel veel kennis en informatie en de gemiddelde burger heeft echt niet de tijd en aandacht om dat allemaal te bestuderen.

Daarom ook dat onze democratie bestaat uit beroepsmatige vertegenwoordigers die zich wel full-time kunnen inwerken in zulke complexe vraagstukken. Dat is een hele verstandige organisatie in vergelijking tot de primitieve volksraadpleging. Referenda zijn alleen geschikt voor simpele dingen waarvoor de kosten en moeite het weer niet waard zijn, dus gewoon niet meer van deze tijd. Meer iets voor de middeleeuwen."

DEMOCRATIE DOOR LOTING

De discussie over de beste vorm van democratie komt niet uit de lucht vallen. De  Vlaamse schrijver David van Reybrouck pleit al jaren voor een democratie door middel van loting. Loting bestaat eruit dat je een dwarsdoorsnede van de samenleving bij elkaar brengt om die groep van burgers over een bepaald onderwerp te informeren, te laten debatteren en uiteindelijk te laten besluiten. 

WAT VIND JIJ?

Moeten beter geïnformeerde stemmen zwaarder wegen?

Laat je bijdrage hieronder achter.