Volgens oud-minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is er in Nederland te weinig besef van wat zich heeft afgespeeld in Nederlands-Indië. De masterclass Medialogica – Beeldvorming en (Oorlogs)conflicten bekijkt deze geschiedenis in combinatie met de beeldvorming van de media.

De berichtgeving over en tijdens de dekolonisatieoorlog in het voormalig Nederlands-Indië is het vertrekpunt van de masterclass van Beeld en Geluid en HUMAN. Waarom weten Nederlanders zo weinig over de gebeurtenissen in Nederlands-Indië?

Studenten en scholieren analyseren de geschiedenis vanuit een mediaperspectief. Welke beeldvorming ontstaat er tijdens een conflict? Wat is de kracht van propaganda en wat is de meerwaarde van meerdere perspectieven? Door de geschiedenis te bekijken vanuit een mediaperspectief komen het heden en het verleden samen.

Wat is er gebeurd?

De Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog vond plaats tussen 1945 en 1949. Direct na de Japanse capitulatie roepen Soekarno en zijn nationalistische medestanders de onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Nederland erkent de Republiek niet en zet alles op alles om Nederlands-Indië te behouden. Het parlement en het overgrote deel van de bevolking steunt het kabinetsbeleid. Perioden van diplomatie en onderhandeling wisselen af met perioden van strijd.

Nederland zegt een eind te willen maken aan de noodtoestand door ‘politionele acties’. Veel Nederlanders weten door deze bewoording niet van welke aard de militaire acties zijn. Het feit dat er een vrijheidsoorlog plaatsvindt wordt door berichtgeving verbloemd.

Eind 1947 voeren Nederlandse militairen een aanval uit op het Indonesische dorpje Rawagede. Zeker honderd mannen worden zonder vorm van proces geëxecuteerd. Volgens Indonesische bronnen komen in totaal meer dan vierhonderd mensen om bij de actie. Een onderzoek van de Verenigde Naties veroordeelt Nederland, maar Den Haag stopt het rapport in een diepe la. De verantwoordelijke militairen worden nooit vervolgd.

Genodigden leggen zonnebloemen bij het Indisch Monument tijdens de Nationale Herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indie.

Executies

Ruim zeventig jaar later onderzoeken historici op verzoek van de Nederlandse regering het geweld dat in de jaren veertig in Indonesië plaatsvond. Waarom moest dit zo lang duren? Wat is het beeld dat de regering door de jaren heen rondom de executies heeft gecreëerd? Welke lezing stelden journalisten, activisten en wetenschappers daar tegenover? En wat is de houding van de Indonesische regering als het om het huidige onderzoek gaat?

Aan de hand van een ingekorte aflevering van Medialogica over deze gebeurtenis gaan de leerlingen en/of studenten als onderzoeksjournalist aan de slag om deze vragen te ontrafelen. Welke sleutelmomenten spelen een rol in het proces? In groepjes worden op grote vellen verbanden met foto’s aan elkaar gelegd. Hoe speelden de overheid, de journalistiek en de burgers op elkaar in? Wat zorgt ervoor dat er zeventig jaar verstrijken, zonder dat er actie wordt ondernomen?

Het heden en het verleden

Aan de hand van stellingen gaan de leerlingen ook met elkaar in gesprek over de invloed van media in onze eigen tijd. Hoe zit het met de beeldvorming in deze digitale samenleving? Wat bepaalt onze blik op de geschiedenis en op onze huidige werkelijkheid? Wat leren de gevolgen van de berichtgeving tijdens de dekolonisatieoorlog ons over de tijd van nu?

Bezoek aan het Vredespaleis

De masterclass is geschikt voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs en voor studenten in het mbo, hbo en wo. De masterclass kan los geboekt worden, maar ook in combinatie met een rondleiding bij het Vredespaleis in Den Haag. Na afloop van de masterclass loopt de klas dan naar het om de hoek gelegen Vredespaleis, waar de eerder geleerde thematiek uitgediept wordt aan de hand van de geschiedenis en de praktijk van het Vredespaleis. Ook wordt er gesproken over het belang van media voor het veranderen van denken over de waarde van oorlog en vrede en wat de enorme impact van beeld hierbij kan zijn.

De masterclass is in samenwerking met het Indisch Herinneringscentrum Den Haag ontwikkeld als educatieve verdieping op de meeslepende theatervoorstelling Op Klompen door de Dessa. Dit bijzondere duo-programma is in december 2021 te boeken bij Beeld en Geluid Den Haag.

Ben je als school of docent geïnteresseerd?

Masterclass Medialogica wordt mede mogelijk gemaakt door Fonds 21VSB Fonds en Fonds 1818.