Buiten de reguliere gezondheidszorg is nog een hoop te vinden dat voor een betere gezondheid zou zorgen. Zoals plantaardige remedies in Congo, of 'bottenzetten' in India. Maar hoe zit dat in Nederland, met kristallen?

Net als hoe onze Metropolis-correspondenten zien hoe de medicijnmannen in India, Estland of Congo anders kijken naar gezondheid, zijn we ook in Nederland dol op alternatieve geneeswijzen, zoals kristallen. We dragen ze bijvoorbeeld om onze nek, om onze vingers of in de oren. Misschien heb je er zelfs wel een op je nachtkastje liggen. Voor een andere groep betekenen kristallen meer dan alleen een mooi glimmertje bij je outfit. Zij geloven dat bepaalde kristallen je kunnen helpen in verschillende aspecten van je leven of je zelfs kunnen genezen: een zogeheten kristalgenezing. De vaak kleurrijke mineralen hebben iets magisch over zich, alleen is het nooit wetenschappelijk bewezen dat ze een effect kunnen hebben.

Volgens alternatieve geneeswijzen als kristaltherapie en reiki, zou er voor elk aspect van je leven een kristal kunnen worden toegewezen. Het gaat dan om kwartsen of gefossiliseerde harsen. Je zou bijvoorbeeld met een amethist jezelf kunnen ontdoen van negatieve energie. Citrien zou goed zijn voor je financiële zaken. En wil je de liefde aantrekken? Dan moet je gaan voor wat rhodoniet.

Wat is kristalgenezing?

Bij een sessie van kristalgenezing of ‘crystal healing’ legt de heler verschillende kristallen op de energiepunten van je lichaam. Het idee is dat deze kristallen een zuivere en helende werking hebben om de slechte energie tegen te gaan.

Van kwarts tot turquoise, voor ieder is er wat wils

Populariteit

Kristalgenezing bestaat al eeuwen, maar de populariteit ervan is pas echt gestegen toen de laatste jaren meer beroemdheden openbaar hun liefde ervoor uitspraken. Zo heeft zangeres Adele altijd een citrien kristal bij zich tegen haar podiumvrees en Kim Kardashian heeft na een overval in 2017 altijd verschillende stenen bij zich tegen stress en paniekaanvallen. De kristallen zijn door de coronacrisis nog populairder geworden, althans volgens Bloomberg News

En niet alleen Amerika is betoverd door kristallen, ook ons eigen Nederland heeft de smaak te pakken. Uit cijfers van Google Trends blijkt dat in de laatste tien jaar de vraag naar kristallen is verdubbeld. Met populaire zoektermen als ‘kristalgenezing’, ‘Pratt Daddy Crystals’ (het kristallen bedrijf van Spencer Pratt van de Amerikaanse televisieserie The Hills). Ook vragen mensen zich online af waar zij verschillende specifieke kristallen kunnen aanschaffen.

Van huis uit

Lana met haar favoriete steen: 'golden healer'

Lana met haar favoriete steen: 'golden healer'

Lana (26) is al van jongs af aan bezig met kristallen. "Eigenlijk ben ik heel erg opgegroeid met kristallen in huis," vertelt ze. "In het huis van mijn opa en oma stonden altijd van die mooie stenen, zoals een enorme paarse amethist in de boekenkast. Mijn ouders waren er zelf ook mee bezig. Het is dus echt met de paplepel ingegoten." Maar het was niet alleen een mooi object voor ze.

"Mijn oma was energetisch therapeut, waarvoor ik nu zelf ook studeer, dus er werden dingen gezegd zoals 'dit werkt fijn tegen hoofdpijn'. Of wanneer we vroeger onrustig sliepen, dan kregen we ook een bepaald kristal onder ons kussen. Mijn vader heeft vroeger eens een burn-out gehad en hij had een bepaalde steen die hem daarbij hielp. Op een moment dat ik het zelf ook even zwaar had, gaf hij die aan mij. ‘Leg dit maar onder je kussen,’ zei hij toen. Ik voelde niet per se iets bij de steen zoals bij die ik voor mijzelf uitzoek, maar ik vond het vooral heel lief.”

Wanneer mensen op zoek gaan naar een steen, dan proberen ze aan te voelen welke past. Zo ging dat ook bij Lana. “Soms heb ik echt het gevoel alsof ik naar een steen wordt toegetrokken. Mijn oog kan er dan op eentje vallen en dan denk ik: dat wordt ‘m! Vooraf zoek ik niet uit wat voor gevoel ik wil, maar wanneer ik er een vind, dan past die eigenlijk altijd goed bij de situatie.”

Haar verzameling bevat onder andere bergkristal, rozenkwarts, jaspers en golden healer

Kracht van suggestie

In de wetenschap is er geen bewijs dat kristallen speciale krachten hebben. Psychologen schrijven waargenomen kristalgenezing toe aan het placebo-effect of magical thinking. Zo ook Suzanne Weusten. Psycholoog, journalist, oprichter van de Denkacademie en programmamaker voor HUMAN.

Weusten denkt dat het bijgeloof is. “Het is een vorm van magisch denken die bij veel mensen voorkomt. Een reden waarom veel mensen erop vertrouwen, is omdat het een gevoel van controle geeft over situaties waar ze eigenlijk geen controle over hebben. Net zoals lid zijn van de postcodeloterij en denken: zul je net zien dat ik de prijs win, als ik stop met de postcodeloterij. Het is een vorm van irrationeel denken, geloven in kristallen. Want je denkt dat iets gebeurt, als je er maar in gelooft. Het geloof in het bovennatuurlijke is zo oud als de mensheid zelf, en kristallen zijn daarbinnen een specifieke vorm.”

Magical thinking is een vorm van denken waarin je jezelf een grotere rol geeft dan je in feite hebt, volgens Weusten. “Jij gelooft ergens in en dan worden je situaties bespaard. In het geval van een kristal zou je kunnen zeggen: ‘Ik voel mij beter na het dragen van een kristal, dat zal dan wel door die kristal komen.’ Want dat willen ze graag. Het is omdat het in de tijd erna gebeurt dat we het daaraan toe kunnen schrijven.

"Dat heet dan in een ingewikkelde latijnse term ‘post-hoc, ergo propter hoc’, in het Nederlands: ‘daarna dus daardoor’. Wanneer mensen ergens een verklaring voor zoeken, gaan ze denken in causale verbanden. Verwacht je een effect, dan ben je ook geneigd om dat daaraan toe te schrijven. Het menselijk brein denkt in oorzaak en gevolg. Alleen klopt het niet altijd.”

Maar waarom zijn mensen dan toch overtuigd van de werking, ondanks het gebrek aan wetenschappelijk bewijs? “Lichaam en geest werken samen, dus als mensen ergens zo sterk in geloven, dan kun je met je geest je lichaam zover krijgen. Dat noemen we het placebo-effect. Als jij heel erg sterk ergens in gelooft of hoop hebt, dan kan dat je op de been houden. Hoop doet leven. Daarnaast zijn de claims die aan kristallen worden gehangen zo vaag dat het nauwelijks te controleren valt. Je kunt er bijna altijd wel van zeggen dat je er baat bij hebt gehad.

Weusten denkt dat het gevaarlijk zou kunnen worden wanneer mensen teveel vertrouwen leggen in een kristal. “Denkende dat ze immuun zullen zijn voor ziektes en dergelijke. Het is mooi wanneer mensen er iets uit kunnen halen, maar het is belangrijk om te beseffen dat ze wel controle hebben. Een vorm van zelfbedrog kan nuttig zijn, dus als een amethist of rozenkwarts je daarbij helpt, dan is dat fijn. Maar uiteindelijk doe je het toch zelf. Het lichaam heeft zelf manieren om tot rust te komen, daar heb je niks voor nodig.” 

Stel je gelooft in de helende werking van jade en je ziet zo’n uitzending van de Keuringsdienst van Waarde. Dan heb je wel een probleem. Want jij gelooft in die jade waar je ook voor betaalt, maar dan blijkt het opeens van glas te zijn. Op dat moment treedt er een cognitieve dissonantiereductie in werking, legt Weusten uit. “Wanneer je opvattingen contrasteren met de werkelijkheid dan ga je zorgen dat het weer klopt. ‘Ja maar wat ik heb is een ander product, gekocht bij een erkende handelaar’. Of in het geval van de Moon sisters, ‘dat is misschien wel zo, dat het glas is, maar tóch werkt het bij mij’. Mensen zijn daar heel goed in. Je sluit je af voor andere theorieën en zoekt naar je eigen gelijk.”

“The suggestion is that the power of crystals is in the mind rather than in the crystals themselves.”

Richard Wiseman - auteur van The Psychology of Psychic Fraud

Lana’s scepsis

Honderd procent overtuigd is Lana niet. “Ik geloof dat het lichaam een energieveld heeft en dat al je ervaringen in je lichaam worden opgeslagen. Via kristallen of met handoplegging kun je eventuele energieblokkades voelen. Wanneer die er zijn, kunnen die effect hebben op hoe je je emotioneel, mentaal of lichamelijk voelt. Uit de wetenschap weten we dat alles bestaat uit energie door Einsteins E=mc2-verband. Hard bewijs van hoe het werkt en hoe het beïnvloed kan worden, is er alleen nog niet. Ik voel zelf duidelijk dat sommige stenen een sterke trilling hebben, zoals de bas die je soms voelt in muziek. Of dat een bepaald effect op je heeft, weet ik niet. Het blijft een beetje een mysterie maar hopelijk gaat dat meer uitgezocht worden.”

Vanuit de wetenschap hebben kristallen geen duidelijk effect, maar als het iemand een houvast kan geven, waarom ook niet? Want baat het niet dan schaadt het niet. Blijf wel altijd nadenken en beseffen dat je zelf in controle bent.

Benieuwd hoe er in andere landen wordt gekeken naar alternatieve manieren om gezond te blijven? Kijk Metropolis: Helende krachten

Meer over dit thema