Artikelen

Conflicten kunnen gezond zijn voor een democratische rechtstaat vol dynamiek en verschillen van inzicht. Maar conflict kan ook leiden tot stagnatie. Wanneer dient conflict het algemeen belang en wanneer wordt het destructief? In hoeverre is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig om verandering te forceren? En tot welke offers zijn we bereid? Met o.a. filosoof Jurriën Hamer.

Wanneer dient conflict het algemeen belang en wanneer wordt het destructief? In hoeverre is burgerlijke ongehoorzaamheid nodig om verandering te forceren?

Het Filosofisch Kwintet over de Rechtsstaat en de Democratie, met Arnon Grunberg als presentator

We willen allemaal gezien en erkend worden, of het nu gaat om politieke voorkeur, geslacht, culturele achtergrond of religie. Door die gerichtheid op het zelf dreigen we soms over het hoofd te zien dat er een wereld buiten onszelf bestaat, die om gezamenlijke inzet en betrokkenheid vraagt.

De keuzes die we nu (niet) maken hebben groot effect op toekomstige generaties, maar toch blijkt het moeilijk om met het oog op de toekomst het juiste te doen.

Als iedereen diens eigenbelang nastreeft, dan komt dat ons allen ten goede, zeiden de klassieke economen al. Maar is dat wel zo? Ongelijkheid kan publieke belangen ook onder druk zetten. Moeten we anders naar onszelf en onze relatie tot de economische ordening leren kijken? Met o.a. econoom Fieke van der Lecq en classica Tazuko van Berkel.

In vijf jaar tijd is het aantal mensen dat in moderne slavernij leeft gestegen van 40 miljoen naar bijna 50 miljoen. Een leven van uitbuiting, schending van grondrechten en werken onder erbarmelijke omstandigheden tot ziekte of de dood erop volgt.

In Nederland hoort iedereen gelijke toegang tot gezondheidszorg te hebben, maar in de praktijk gaat individuele vrijheid vaak ten koste van het algemeen belang. Zorgverleners en patiënten zijn bezig met individuele belangen, maar wie draagt zorg voor een gezonde samenleving? Wordt de kloof tussen gezonde en ongezonde burgers groter? Hebben we te hoge verwachtingen van gezond ouder worden? En tot welke spanningen leiden scherpere keuzes met het oog op solidariteit? Te gast zijn filosoof Marli Huijer, bestuurskundige Albert Jan Kruiter, chirurg Baukje van den Heuvel en filosoof Menno de Bree.

De snelheid en schaal van kunstmatige intelligentie opent ongekende mogelijkheden. Hoe fijn is dat? Of zijn we bezig een legertje monsters van Frankenstein te creëren, die de democratie en de rechtstaat bedreigen? In de vijfde aflevering van Het Filosofisch Kwintet gaat het over het Algemeen Belang en de rol van kunstmatige intelligentie. Presentator Clairy Polak Marleen Stikker (directeur van Waag en oprichter van de Digitale stad), Bart van der Sloot (techniekfilosoof in Tilburg), Tjark Tjin-A-Tsoi (CEO van TNO) en Reijer Passchier (hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtstaat).

Moderne slavernij sijpelt door in elk huishouden. We hebben het over het WK in Qatar, maar in de hele productieketen van alledaagse producten gaat het mis.

Voor even waanden we ons oppermachtig. Onze tijd werd gekenmerkt door ongekende welvaart en langdurige vrede. Werd, want Poetins bloederige oorlog in Oekraïne veranderde alles. In de laatste aflevering van dit seizoen van Het Filosofisch Kwintet onderzoeken we de maakbaarheid van de internationale rechtsorde.

Wie de internationale rechtsorde wil doorgronden, doet er volgens Ties Dams (1993) goed aan te beginnen bij rebellerende postmoderne filosofen.

In ieder land is de fixatie op de eigen nationale geschiedenis opmerkelijk groot. Wie haar (her)schrijft, beschikt over macht. Wie die macht misbruikt, kan zomaar een oorlog beginnen. De vierde aflevering van het twaalfde seizoen van Het Filosofisch Kwintet gaat over de aantrekkingskracht, het gevaar en de maakbaarheid van geschiedenis.

Publiekshistoricus en feminist Agnes Cremers (1984): "Er wordt terecht de vraag gesteld of geschiedenis überhaupt een wetenschap is."

Het is droevig gesteld met onze kennis van de eigen geschiedenis. Eeuwig zonde, vindt historicus Geerten Waling (1986).

Risico’s zijn er om uit te sluiten, gezondheid is er om te optimaliseren. We hebben de dood weliswaar (nog) niet bezworen, maar we doen wat we kunnen. In de derde aflevering van dit twaalfde seizoen van Het Filosofisch Kwintet onderzoekt Clairy Polak met haar gasten hoe we ons moeten verhouden tot gezondheidsdrift.

Als chirurg zag Baukje van den Heuvel (1981) patiënten vaak pas als er gesneden moest worden en het te laat was om bij te sturen. “Als mensen uit het jaar 4022 ons bezig zien, zouden ze ons voor gek verklaren.”

Hoogleraar medische ethiek Ignaas Deviscg waarschuwt voor de keerzijde van onze gezondheidsdrift