Waarom klimaatnieuws vaak averechts werkt en hoe het anders kan
Na een jaar vol klimaatnieuws waar de moed je van in de schoenen zakt, maken we ons op voor een nieuw jaar vol onheilspellende krantenkoppen over bosbranden, documentaires over ontheemde mensen door overstromingen en journaals over geklapte akkoorden. Het is al jarenlang dé manier om ons te doordringen van de urgentie van de klimaatcrisis. Maar is deze manier van vertellen wel effectief?
'We stoppen niet, omdat we heel graag dat wat er is in stand willen houden,’ antwoordt Karen. ‘Werkgelegenheid verdwijnt, onze mooie industrie verdwijnt en dat doet pijn.’ Het illustreert hoe we op dit moment nadenken over de klimaatcrisis. Op korte termijn pleisters plakken in plaats van investeren in de lange termijn.
‘De klimaatcrisis is een crisis van cultuur en dus van de verbeelding,’ schreef romanschrijver Amitov Ghosh in 2016 al in zijn essay The Great Derangement. Het is bijna niet voor te stellen dat onze (klein)kinderen in een drastisch andere wereld leven dan de onze. Dus is het bijna niet voor te stellen welke impact beslissingen hebben die we nu (niet) nemen.
Wat we ons wel kunnen voorstellen, is wat er op korte termijn kan gebeuren. Fabrieken in Nederland dreigen om te vallen zonder fossiele subsidies, zegt de industrie. Straks worden we afhankelijk van Azië voor het aanleveren van deze belangrijke materialen, is het schrikbeeld. Bovendien moeten de fabrieken wel de middelen hebben om te vergroenen. ‘Subsidies zijn tijdelijk,’ zegt Ronald van Klaveren van plasticproducent LyondellBasell. ‘Maar zorg dat de patiënt niet overlijdt tijdens de operatie.
’Het zijn noodkreten van een industrie die niet wil opgeven, maar moeten we alles wel willen behouden? Het is heel pijnlijk als mensen hun banen verliezen omdat bedrijven noodgedwongen moeten sluiten. De vraag is alleen of we onszelf niet nog verder in de nesten werken als we maar door blijven gaan op de oude, fossiele voet.
Sommige mensen proberen wél verder vooruit te denken. Hoe zou de industrie van de toekomst eruit kunnen zien? Volgens onderzoeker Boris Schellekens hoeven we bij de sluiting van sommige fabrieken niet afhankelijk te worden van een land als China. We zouden de basisindustrie ook in Europees verband kunnen oplossen door fabrieken neer te zetten waar de groene energie het goedkoopst is. Landen als Zweden bijvoorbeeld, waar waterkracht enorm veel energie kan opleveren, of Spanje en Portugal die veel zonne-uren hebben.
Het kan dus wél, of in ieder geval anders. Twee jaar geleden leek toenmalig klimaatminister Rob Jetten daar ook van doordrongen toen hij de fossiele subsidies wilde afbouwen. Maar in het nieuwe formatiestuk wordt daar met geen woord meer over gerept. Het optimistische vooruitgangsverhaal waarmee D66 de verkiezingen won, lijkt er wat dat betreft vooralsnog een te zijn zonder verbeeldingskracht.
Tips van onze redactie
Klimaatgesprekken
Ze geven workshops waarin je leert hoe je stappen kunt zetten in het verduurzamen van je eigen leven en hoe je anderen daar op een positieve manier in mee kunt nemen.
Hoofdeconoom van Triodos over onze verslaving aan groei
In Het Uur (NRC) vertelt Hans Stegeman, de hoofdeconoom van Triodos waarom hij vindt dat ons huidige economische systeem op de schop moet. In een samenleving die al 200 jaar verslaafd is aan fossiel, vraagt hij zich af: hoe doorbreken we de wereldbeelden die ons gevangen houden?