Ook onze woningen zijn het slachtoffer van de wegwerpmaatschappij

In het rapport, zo meldt de NOS, schrijven de auteurs dat ze voornamelijk bezorgd zijn om de voedselveiligheid in het Verenigd Koninkrijk. Zij zijn namelijk voor veertig procent van hun voedsel afhankelijk van het buitenland. Het rapport waarschuwt voor het instorten van zes belangrijke ecosystemen - waaronder de gletsjers in het Himalayagebergte en de koraalriffen in Zuidoost-Azië - waardoor oogsten mislukken en weersextremen toenemen. Op zich niets nieuws, zul je misschien denken, maar het is een belangrijk signaal. Niet alleen omdat de klimaatcrisis vanuit het perspectief van nationale veiligheid wordt bekeken, maar ook omdat de roep nu vanuit de overheid zelf komt. 

Ook in Nederland klinkt de roep om minder afhankelijk te worden van het buitenland, bijvoorbeeld voor het leveren van belangrijke grondstoffen. Vorige week zei Tweede Kamerlid Dion Huidekooper (D66) in zijn maidenspeech nog:

"In een tijd waarin het recht van de sterkste helaas terug is op het wereldtoneel, is circulariteit geen groene hobby meer." 

Daarmee doelt Huidekooper onder andere op de afhankelijkheid van China, maar ook op de agressieve grondstoffenpolitiek van president Trump. Huidekooper pleit daarom voor het bewegen naar een circulaire economie. Dat betekent materialen hergebruiken, producten maken die makkelijk te repareren zijn, en materialen terugwinnen uit onze eigen afvalberg. Huidekooper: “Daarmee kunnen we over onze eigen toekomst blijven beslissen en dat is in deze tijd allesbehalve een luxe, want wie controle heeft over grondstoffen, heeft invloed.” 

Tot voor kort stonden Nederlanders in het buitenland bekend als mensen die ‘kijken, kijken maar niet kopen’, maar nu hebben wij ons ook overgegeven aan onze koopverslaving. Woonmagazines, make-over programma’s en TikToktrends maken ons hebberig voor het nieuwste interieur. Bij een nieuwe bank horen uiteraard nieuwe gordijnen en dat kan niet zonder een paar nieuwe eetkamerstoelen. 

Een kast uit China produceert twee keer meer CO2-uitstoot dan eentje uit Nederland. En dan staat hij nog niet in je huis. 

Die steeds wisselende collecties hebben een prijskaartje: ze worden goedkoop geproduceerd met laagwaardig materiaal dat gemaakt is om niet lang mee te gaan. Bovendien leggen onze meubelstukken nu veel meer afstand af, omdat het merendeel uit China komt. Een kast uit China produceert twee keer meer CO2-uitstoot dan eentje uit Nederland. En dan staat hij nog niet in je huis. 

Als de goedkope, laagwaardige meubelstukken dan na een aantal jaar worden weggedaan - we doen gemiddeld 5 tot 7 jaar korter met een bank dan twintig jaar geleden - belanden ze nog veel te vaak in de verbandingsoven. Fast furniture bestaat namelijk uit een ratjetoe aan grondstoffen, en dat is bijna niet te recyclen. 

Slow furniture lijkt dus de oplossing. Hoe langer we met een meubelstuk doen, hoe beter. In de aflevering die morDe grootste slopers in Nederland zijn de woningcorporaties. Dat lijkt paradoxaal, want deze organisaties hebben als taak om een grote groep mensen van betaalbare woningen te voorzien. “We moeten ook in de woonsector af van de idiote wegwerpmaatschappij,” zegt emeritus hoogleraar stadsvernieuwing André Thomsen. Nu al kunnen we ons sloopafval bijna niet kwijt, en zelfs als er bij nieuwbouw hernieuwbare materialen worden gebruikt, is renoveren vrijwel altijd duurzamer. 

Toch heeft nieuw vaak wel de voorkeur - zelfs bij gebouwen in goede staat, zoals de Pompenburgflat in Rotterdam. Zeven jaar geleden kreeg het nog een ingrijpende renovatie waardoor de woningen nu energielabel A hebben, en toch staat het gebouw op de slooplijst. In een tijd dat we zuinig met onze materialen om moeten gaan, noemt architect Sanne van Manen de sloop van zo’n goed gebouw ‘bijna onverantwoord’. Naast de klimaatimpact die zo ontstaat, vernietig je er volgens haar ook een thuis mee. 

“Betaalbare huisvesting bieden is belangrijker dan duurzaamheid.” 

De geliefde flat moet wijken voor woontorens met plek voor zo’n 1500 huishoudens, flink meer dan de paar honderd woningen die het gebouw nu bevat. Toch schuurt het. Want waarom kunnen die extra woningen niet op een nieuw stuk grond gebouwd worden? 

Zo simpel is het volgens Henk Peter Kip niet. Hij zit in het bestuur bij Aedes, de vereniging van woningcorporaties. “U denkt dat er een keuze is, maar die keuze is er niet.” Een groot gedeelte van de bouwgrond is in handen van partijen die niet staan te springen om sociale huurwoningen te bouwen: dat levert minder geld op dan vrijesector- of koopwoningen. Op die manier wordt het volgens Kip al snel een keuze tussen meer woningen of duurzaamheid. En die is dan snel gemaakt. “Betaalbare huisvesting bieden is belangrijker dan duurzaamheid.” 

Uit onderzoek blijkt dat zo’n 3 miljoen extra woningen gebouwd kunnen worden aan, op of tussen bestaande gebouwen.

Toch zijn er ook andere oplossingen dan simpelweg de sloopkogel door een wijk te jagen. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat zo’n 3 miljoen extra woningen gebouwd kunnen worden aan, op of tussen bestaande gebouwen. Op die manier heb je geen nieuwe bouwgrond nodig. 

Er zijn bovendien ook manieren om het slopen minder aantrekkelijk te maken, bijvoorbeeld door de werkelijke milieukosten van vroegtijdige sloop van een goed gebouw mee te rekenen tijdens het ontwikkelen van een nieuw project. Een milieuhypotheek noemt hoogleraar duurzaam bouwen Andy van den Dobbelsteen het. Als je dan een gebouw sloopt voordat de afgesproken levensduur is bereikt, zou je een boete moeten betalen.  

André Thomsen is voorstander van het duurder maken van afval storten. “Dan denk je wel twee, drie keer na voordat je gaat slopen.” 

Tips van onze redactie