Dus dan zit je als jonge moeder al in een emotionele achtbaan, en dan wordt er van alle kanten druk op je uitgeoefend om wel of juist geen borstvoeding te geven. Niet in de laatste plaats door zogenoemde momfluencers, die op social media het ideaal van ‘natuurlijk moederschap’ uitdragen. In de podcast Het Witte Goud onderzoekt Argos-journalist Hansje van de Beek welke commerciële en maatschappelijke belangen meespelen rondom babyvoeding.
Vier jaar geleden werd Argos-redacteur Hansje van de Beek moeder en stond ze voor de keuze welke voeding ze aan haar dochter zou geven. Al snel merkte ze dat dit niet alleen maar een persoonlijke, laat staan een eenvoudige keuze was. Voor de podcast Het Witte Goud verdiepte Van de Beek zich in babyvoeding, waarbij ze commerciële belangen, volksgezondheid, de rol van influencers en de flesvoedingsindustrie onderzocht.
Volg je zelf momfluencers?
“Ik volg zo min mogelijk momfluencers. Ik merk dat het mij niet gelukkiger maakt. Sociale media draaien vaak om vergelijking, en daar voel ik me niet altijd goed bij. Maar als jonge ouder vullen Instagram en TikTok zich als vanzelf met content gericht op het ouderschap. Ik zag al snel een sterke focus op natuurlijk moederschap: het vertrouwen op je lichaam, oergevoelens, op je instinct en op de natuur. Het draait vooral om lichamelijke nabijheid: veel dragen, samen slapen en borstvoeding als hét symbool van natuurlijk moederschap. Kunstmatige moederschapsvervangers zoals fopspenen of flesjes, worden niet gebruikt omdat ze niet natuurlijk zijn.
Babyvoeding is een beladen onderwerp. Wat mensen horen, is niet altijd letterlijk wat er wordt gezegd. Niemand zegt expliciet: ‘Je bent een slechte moeder als je geen borstvoeding geeft’. De boodschap zit subtieler verpakt.”
Waarom ligt de focus vaak op ‘natuurlijk’?
“Het idee is dat ‘natuurlijk’ gelijkstaat aan beter, liefdevoller en veiliger. Maar het beroep op de natuur is een drogreden. Bij borstvoeding gebeurt dat vaak, ‘natuurlijk’ wordt dan gelijkgesteld aan ‘beter’. In andere situaties grijpen we zonder moeite in, passen we ons aan en ontwikkelen we kunstmatige oplossingen. Die inconsistentie maakt het beroep op ‘de natuur’ als moreel argument ingewikkeld. Tegelijkertijd is er wetenschappelijke onderbouwing dat borstvoeding gezond is. Maar niet per se omdat het natuurlijk is.
Het zit ook in woorden als ‘normaal’. Borstvoeding wordt ‘normaal’ genoemd, en alles wat daarvan afwijkt, wijkt af van de norm. Maar normen veranderen voortdurend.”
Hoe maken merken gebruik van ‘natuurlijk ouderschap’?
“Voor influencers zijn sociale media een verdienmodel. Natuurlijk moederschap is ook een businessmodel; er worden boeken, cursussen en coaching aangeboden. Ouders zijn vaak moe, zoekende of juist enthousiast om het beste te kopen voor hun kind. Dat maakt hen tot sterke consumenten. Ikzelf heb bijvoorbeeld een dure, hippe kolf gekocht, nadat ik online werd ‘geïnfluenced’.
Door een influencer je product laten aanprijzen, werkt goed omdat het totaalplaatje wordt verkocht. Het voelt alsof een vriendin advies geeft. Influencers delen ook hun struggles, waardoor een band ontstaat met hun publiek. Het voelt persoonlijker dan wanneer een groot bedrijf een product verkoopt.”
Wat als je als moeder geen borstvoeding kunt geven?
“Borstvoeding is in veel gevallen gezonder voor zowel kind als moeder. Dat is een goede reden om ervoor te kiezen. Voor flesvoeding zijn weer andere goede redenen om ervoor te kiezen. Maar wat vooral belangrijk is, is dat ouderschap uit veel meer bestaat dan alleen voeding.
Als je voortdurend ziet en te horen krijgt dat borstvoeding beter is, kan dat moeilijk zijn wanneer het niet lukt of wanneer je een andere keuze maakt. Dit kan leiden tot schaamte en onzekerheid.”
Waar zijn de vaders?
“In de wereld van natuurlijk moederschap wordt de zorg vaak als de ‘natuurlijke rol’ van de moeder gezien. De moeder zou intuïtief en gevoelsmatig zijn, de vader rationeler. Daardoor kom je snel in traditionele rolpatronen terecht. Dat moeders borstvoeding geven, hangt samen met biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar andere zorgtaken worden ook snel bij moeder neergelegd, vanuit het idee dat zij daar van nature beter in zijn. Dat kan betekenen dat vaders een kleinere rol krijgen, terwijl zij die misschien wel groter zouden willen.
Je kunt ervoor kiezen om traditionele rollen te volgen. Maar ik vraag me af of je dat moet onderbouwen met het argument dat het ‘de natuur’ is. Als je dat moederinstinct niet zo ervaart, ben je dan een slechte moeder? Dat maakt het ingewikkeld.”
Merk je polarisatie rond het onderwerp?
“Sociale media draaien op polarisatie. Discussie werkt goed. Opvoeding roept sterke emoties op, dus het is begrijpelijk dat er stevige meningen bestaan. Het benoemen van een drogreden, zoals het ‘beroep op de natuur’, kan de discussie al snel verder aanwakkeren. Best ingewikkeld, want je wil geen olie op het vuur gooien, maar wel inzicht geven in de aannames en denkfouten.
Tegelijkertijd merkte ik bij mijn podcast veel opluchting. Veel mensen bedankten me, omdat ze beter begrepen waar de druk vandaan komt: niet alleen van henzelf, maar ook van commercie en volksgezondheid. Dat inzicht hielp.”