aflevering 1

Overbevolking

aflevering 1

Overbevolking

Hoe vaak zeggen we niet: ‘Met de kennis van nu had ik het anders gedaan.’ Terugblikkend zijn we blijkbaar beter in staat complexe situaties te analyseren. In vijf afleveringen vraagt presentator Clairy Polak haar vier tafelgasten zich voor te stellen hoe over twee generaties wordt teruggekeken op problemen, oplossingen en het handelen van nu.

discussieer verder onder aan deze pagina

Spreken over overbevolking is, zo bleek tijdens onze voorbereiding, een regelrecht taboe. In de eerste uitzending van Het Filosofisch Kwintet van dit seizoen proberen we dit stilzwijgen te doorbreken. Zijn we eigenlijk al met te veel, op een moderne ark van Noach? Of maken we elkaar alleen maar bang met ondoordachte doemscenario's?

Zondag 24 juni, 12:10 uur op NPO 1

herhaling maandag 25 juni om 10:00 uur op NPO 2

Gasten in deze aflevering

Philipp Blom

De Duits-Nederlandse historicus en romanschrijver studeerde in Wenen en Oxford. Onlangs verscheen zijn boek 'Wat op het spel staat', waarin hij schrijft over de grootste bedreigingen van deze tijd. Verder publiceert hij onder meer in The Times Literary Supplement, The Independent, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Die Zeit.


Lees hier een profiel van Philipp Blom.

Marc Davidson

Marc Davidson is hoogleraar filosofie van duurzame ontwikkeling. Davidson begeeft zich op het grensvlak van ethiek, economie en ecologie. Tussen 2003 en 2007 deed hij NWO-onderzoek naar rechtvaardigheid tussen generaties. Op dit moment onderzoekt hij de internationale verdeling van verantwoordelijkheden in kwesties van mondiale biodiversiteit en ecosystemen.

Lees hier ons interview met Marc Davidson.

Ingrid Robeyns

Ingrid Robeyns is hoogleraar Ethiek van Instituties, verbonden aan de Universiteit Utrecht. Robeyns doet onderzoek in de toegepaste ethiek en politieke filosofie, vooral over sociale rechtvaardigheid. In 2016 ontving zij een Consolidator Grant van de European Reserach Council om onderzoek te doen naar de ethiek van rijkdom en ecologische duurzaamheid.

Lees hier ons interview met Ingrid Robeyns.

Kiza Magendane

Kiza Magendane is beleidsondernemer en freelance schrijver voor onder meer NRC, De Kanttekening en De Groene Amsterdammer. Magendane studeerde politicologie in Amsterdam en werkt aan zijn eerste boek over de Nederlandse identiteit.

 

Lees hier ons interview met Kiza Magendane.

Samenvatting uitzending

'Heeft het denken over overbevolking invloed gehad op jullie keuze kinderen te krijgen?' De eerste vraag van presentator Clairy Polak aan haar vier gasten is persoonlijk. 'Ja', antwoordt ethicus Marc Davidson. Hij vindt het moreel gezien niet verantwoord voor een derde kind te kiezen. 'Nee', zegt politicoloog Kiza Magendane. 'Ik vind het naïef om te denken dat mijn individuele beslissing het collectief voldoende beïnvloedt.'  Zelf heeft Clairy Polak geen kinderen, geen auto en ze eet weinig vlees. Toch schrok ze toen ze haar voetafdruk mat. 'Als iedereen zou leven zoals ik, hebben we 3,2 aardbollen nodig.'

Het gaat niet zozeer om het aantal mensen, maar om wat ze verbruiken, concluderen de denkers. Historicus Philipp Blom: 'Overbevolking is een existentieel vraagstuk. Als we niet allemaal minder energie gaan verbruiken redden we het niet.' En daarbij moeten we niet alleen naar Afrika wijzen. Ethicus Marc Davidson: 'Je kunt moreel niet iets van anderen vragen zonder dat je bereid bent zelf ook in te leveren.'

Oplossingen liggen ook in onderwijs en armoedebestrijding. Want uit de statistieken blijkt dat hoe beter het met de economie gaat hoe minder kinderen we krijgen. Daarvoor is politiek handelen nodig; we moeten beter gebruik maken van de democratie waarin we leven. Filosoof Ingrid Robeyns: 'Ik denk dat we veel te licht denken over de zegen die ons stemrecht is.'

Tekst loopt door onder afbeelding

dit vond het publiek op twitter

discussieer verder onder aan deze pagina

Lees- en kijktips

Onze collega's van Brandpunt+ hadden een interessant gesprek met filosoof Peter Singer over Overbevolking. Kern van de boodschap: we moeten het taboe nú bespreekbaar maken!

De Volkskrant onderzocht of we in 2050 wel tien miljard mensen kunnen voeden, met een interactieve productie

Tegenlicht maakte een documentaire over hoe we al die monden kunnen voeden en de wereld leefbaar kunnen houden. Het antwoord? Met kweekvlees.

Meer weten over eten? Van emeritus hoogleraar toegepaste filosofie Michiel Korthals verscheen onlangs het boek Goed eten - filosofie van voeding en landbouw.

De Britse krant The Guardian schreef over dit onderzoek, waar uit bleek dat 83 procent van de landbouwgrond gewijd is aan vlees- en zuivelproductie. Het levert slechts 18 procent van de calorieën. Als je graag je impact op de aarde wil verminderen is veganistisch eten volgens hoofdonderzoeker Joseph Poore de meest effectieve manier. Veel effectiever dan minder vliegen of een elektrische auto kopen. 

Ook in The Guardianeen artikel over de impact die het hebben van kinderen heeft op het klimaat. In onze uitzending hadden we het over de tweet die ASN Bank op basis van dit stuk de wereld in zond. Hun reactie lees je hier.

Marc Davidson tipte ons dezeTedTalk van statisticus Hans Rosling over de relatie tussen religie en baby's. 

In Zuid-Afrika merken ze al langzaam maar zeker de gevolgen van klimaatverandering en de impact die dat heeft op het dagelijks leven. Bekijk de 2doc kort: Leven zonder water, over hoe Day Zero nadert. De dag dat een stad met vier miljoen mensen droog komt te staan.

Volgens psycholoog Kees Kraaijeveld hoeven we niet een mensentsunami te verwachten, ook al verwachten de VN elf miljard mensen op aarde aan het eind van deze eeuw.