Afleveringen
Aflevering 20: Jacob Lawrence, kunstenaar (7 september 1917 - 9 juni 2000)
Kunstenaar Jacob Lawrence, geboren in 1917, was een kind van ‘de grote migratie’ in het Amerika van die tijd. Het zou het grote thema van zijn werk worden. Hij schilderde in een kleurrijke, figuratieve stijl gewone mensen, Afro-Amerikaanse mensen in hun dagelijks leven, en ook iconische figuren zoals de Haïtiaanse revolutieleider Toussaint Louverture en Amerikaanse activist en ontsnapte tot slaaf gemaakte Harriet Tubman.Hij werd één van de belangrijkste kunstenaars van Amerika, één van de weinige zwarte kunstenaars in een witte kunstwereld in een tijd van segregatie en racisme.
Aflevering 19: Søren Kierkegaard, Deense filosoof, theoloog en cultuurcriticus (5 mei 1813 - 11 november 1855)
Kierkegaard, behalve filosoof ook theoloog en cultuurcriticus, geldt als de wegbereider van het existentialisme. Belangrijk thema in zijn filosofie is het christelijk geloof, alhoewel hij constant ruzie had met de staatskerk, centraal in zijn denken is het begrip individuele vrijheid. Zijn persoonlijk leven zit vol onverklaarbare of op z'n minst eigenaardige gebeurtenissen en beslissingen. Zijn werk wordt nog steeds veel gelezen en is een leidraad voor veel mensen.
Aflevering 18: Hildegard von Bingen, Benedictijnse non, mystica en componist (1098 - 17 september 1179)
De Benedictijnse non, mystica en componist Hildegard von Bingen was een genie dat zich ontwikkelde op uiteenlopende gebieden: religie, kosmologie, wetenschappen, filosofie, compositie en muziekbeoefening, poëzie, plantkunde en taalkunde. Von Bingen is tot op de dag van vandaag immens populair, kreeg een plek in de popmuziek vanaf de jaren tachtig en heeft sinds haar heiligverklaring in 2012 wereldwijd een cultstatus verkregen.
Aflevering 17: Karin Spaink, journalist en columnist (20 december 1957 - 8 mei 2026)
Schrijver, journalist, columnist en activist Karin Spaink stond bekend als eigenzinnig en autonoom. Vanaf halverwege de jaren tachtig viel ze op door haar columns in het Parool, de Groene Amsterdammer, de Volkskrant en NRC waarin ze schreef over seksualiteit, feminisme, politiek en privacy. In 1986 werd bij haar de diagnose MS gesteld, wat ook een dankbaar onderwerp voor haar columns en boeken bleek; ze muntte het begrip 'de orenmaffia'. Later werd ze mede-oprichter en voorzitter van Bits of Freedom, de Nederlandse organisatie voor digitale burgerrechten, en eindredacteur bij Follow the Money, het platform voor onderzoeksjournalistiek. Haar gezondheid werd steeds brozer en begin mei koos ze voor euthanasie.
Aflevering 16: Martha Gellhorn, oorlogscorrespondent (8 november 1905 - 15 februari 1998)
‘Elke oorlogscorrespondent moet alles lezen van Gellhorn. Ze is een monument’, aldus Geert Mak over de door hem bewonderde oorlogscorrespondent Martha Gellhorn. Gellhorn was de belangrijkste oorlogscorrespondent van de twintigste eeuw en stond bekend als onverschrokken. Ze deinsde niet terug voor gevaar, sterker nog: ze zocht de oorlogshaarden op om nauwgezet, kritisch maar ook sociaal betrokken verslag te doen van wat zij zelf zag en meemaakte. Ze was ooggetuige in de Spaanse Burgeroorlog, de politionele acties in Indonesië en de burgeroorlog in El Salvador. Cruciaal moment in haar leven was haar bezoek aan Dachau; het tekende haar voorgoed. Ze had een stormachtige verhouding en huwelijk met de beroemde Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway.
Aflevering 15: Confucius, Chinees filosoof (Qufu, 551 v.Chr.-479 v. Chr.)
Confucius was een Chinees politicus en filosoof tijdens de Zhou-dynastie; hij had en heeft enorme invloed op de Chinese beschaving. Zijn filosofie gaat niet zozeer uit van de traditionele standenmaatschappij, want in zijn leer krijgt iedereen in principe gelijke kansen. Kenmerkend voor Confucius is onder meer de relatie tussen kinderen en hun ouders; kinderen dienen respect te hebben en tonen voor hun ouders en hen te gehoorzamen. Die lijn trekt hij door naar de hele samenleving, idee dat nog steeds domineert, ook bij Chinezen die hun thuisland hebben achtergelaten.
Aflevering 14: Tula, vrijheidsstrijder en leider Curaçaose slavenopstand (geboortedatum onbekend - 3 oktober 1795)
Tula leefde en werkte op plantage Kenepa ('Knip') aan de westkant van Curaçao en nam op 17 augustus 1795 het initiatief om het werk neer te leggen en vrijheid te bepleiten van hem en zijn lotgenoten. Dit betekende het begin van de grootste slavenopstand in de geschiedenis van de Nederlandse Antillen. Onder zijn leiding trokken zo'n tweeduizend tot slaaf gemaakten naar de hoofdstad Willemstad. Uiteindelijk werd Tula ter dood veroordeeld, gemarteld en geradbraakt. Lange tijd werd Tula weggezet als een oproerkraaier en misdadiger. Pas vanaf 1985 wordt de opstand op het eiland herdacht, Tula kreeg in 2010 eerherstel en in 2023 werd hij door de Nederlandse regering officieel gerehabiliteerd.
Aflevering 13: Henriette Polak, humanistisch bestuurder en mecenas (7 november 1893 - 12 april 1974)
Henriette Polak werd geboren met een zilveren lepel in de mond, aldus haar biograaf Pauline Micheels. Henriette Antoinette Schwarz was dochter van de fabrikant Levi Schwarz en Rebecca Vles en gehuwd met jurist en filosoof Leo Polak. Leo werd al in 1941 vermoord in concentratiekamp Sachsenhausen. Henriette zelf overleefde de oorlog. De dood van haar man maakte dat zij na de oorlog besloot haar leven en kapitaal te schenken aan de samenleving, aan doelen die pasten bij haar idealen en die van haar overleden echtgenoot. Ze was één van de oprichters van het Humanistisch Verbond, nam initiatief tot het Rosa Spierhuis en haar kunstcollectie kwam terecht in Museum Henriette Polak in Zutphen.
Aflevering 12: Selma Leydesdorff, historicus en hoogleraar mondelinge geschiedenis en cultuur (7 november 1949 - 6 oktober 2026)
Selma Leydesdorff was historicus en hoogleraar en gold internationaal als een pionier op het gebied van de oral history. Daarnaast was zij zeer betrokken bij de vrouwenbeweging en bedenker van de naam Dolle Mina, een actiegroep waarvan zij in 1969 ook een van de oprichters was. Leydesdorff tekende de persoonlijke geschiedenissen op van overlevenden van oorlogen, waaronder de Tweede Wereldoorlog. Op de achtergrond speelde de oorlogsgeschiedenis van haar eigen familie altijd op. Haar ouders zaten beiden in een kamp (Auschwitz en een Japans interneringskamp) en haar vier grootouders werden vermoord in concentratiekampen. Journalist Maarten Dallinga volgt haar spoor terug.
Aflevering 11: Kwasi Wiredu, Ghanees filosoof (3 oktober 1931-6 januari 2022)
De Ghanese Kwasi Wiredu, die in 2022 overleed, was één van de grootste Afrikaanse filosofen van zijn generatie. Hij pleitte voor de dekolonisatie van het Afrikaanse denken en een ‘consensusmodel’ voor postkoloniale Afrikaanse staten. Hij bestudeerde de filosofie onder de Akan, de grootste bevolkingsgroep in West-Afrika, waarin de vraag ‘wat maakt een biologisch mens tot een waarachtig persoon’ centraal staat. Deze filosofie, waarin de gemeenschap leidend is, staat haaks op de meeste westerse filosofieën. Presentator Nathan de Vries, zoon van een Ghanese vader, gaat aan de hand van zijn persoonlijke geschiedenis in gesprek met mensen die de filosofie van Wiredu goed kennen.
Aflevering 10: Jan Terlouw, Politicus, schrijver en wetenschapper (15 november 1931 - 16 mei 2025)
De vorig jaar overleden politicus, schrijver en wetenschapper Jan Terlouw wist op z’n vijfentachtigste de harten van veel Nederlanders opnieuw te veroveren tijdens een optreden in het tv-programma DWDD met zijn pleidooi voor een humane samenleving. Dit pleidooi ging met de metafoor ‘touwtje uit de brievenbus’ de geschiedenis in. Hij heeft er dan al een bewogen en actief leven op zitten: hij is wetenschapper, fractielid en minister namens D66 én schrijver van de jeugdboeken ‘Koning van Katoren’ (1971) en ‘Oorlogswinter’ (1972) en tenslotte Commissaris van de Koningin in Gelderland. Journalist en podcastmaker Botte Jellema volgt zijn spoor terug.
Aflevering 9: Hans van Manen, choreograaf en fotograaf (11 juli 1932 - 17 december 2025)
Hans van Manen was een choreograaf en fotograaf die meer dan 150 balletten schreef en daarmee ook internationaal grote faam verwierf. Als Amsterdams kind van een Duitse moeder en een vader die al jong overleed, groeide Van Manen op in armoede. Op zijn zestiende, bewust van zijn homoseksualiteit en zijn liefde voor de dans, besloot hij niet meer naar school te gaan en koos hij voor zijn artistieke leven. Podcastmaker en journalist Maarten Dallinga volgt zijn spoor terug.
Aflevering 8: Emmanuel Levinas, filosoof (12 januari 1906 - 25 december 1955)
In Wat blijft audiodoc een aflevering over de Frans-joodse filosoof Emmanuel Levinas. Levinas wordt gezien als ‘de filosoof van de Ander’, consequent met een hoofdletter geschreven om het belang van de aanwezigheid van de andere mens te benadrukken. Levinas overleefde de Tweede Wereldoorlog, maar zijn familie werd uitgemoord. Deze helse geschiedenis spoorde hem aan tot een pleidooi voor een betere en humane omgang tussen mensen. Sinds zijn overlijden in 1995 is er sprake van een opleving van de belangstelling voor zijn werk. Publicaties van de Vlaamse moraaltheoloog Roger Burggraeve en de Vlaamse psychiater Dirk de Wachter spelen hierin een grote rol. Journalist Marlous Lazal volgt zijn spoor terug.
Aflevering 7: Annie Romein-Verhoor, schrijver en historicus (4 februari 1895 - 5 februari 1978)
Annie Romein-Verhoord verwierf samen met haar man Jan Romein bekendheid met de publicatie De lage landen bij de zee (1934), een op marxistische leest geschoeide vaderlandse geschiedenis. Zelf was ze een vrouw vol paradoxen: vurig pleitbezorger voor de gelijkheid tussen man en vrouw, maar ze schoof haar eigen werk zonder mopperen opzij om haar man de ruimte te geven. Ze was de eerste die wetenschappelijk onderzoek deed naar vrouwenliteratuur in Nederland, maar tegelijk was zij ook de hardste criticus van het werk van (bejubelde) vrouwelijke auteurs. Het was ook haar man Jan Romein die vooral wordt gezien als degene die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de publicatie van het dagboek van Anne Frank. Maar is dat wel het hele verhaal?
Aflevering 6: Astrid Roemer, schrijver en dichter (27 april 1947 - 8 januari 2026)
Surinaams-Nederlands dichter en schrijver Astrid Roemer overleed in het begin van dit jaar, was één van de grootste schrijvers uit Suriname van de afgelopen eeuw. Ze pendelde een leven lang heen en weer tussen haar moederland Suriname en Nederland, België en Schotland. Ze schreef zowel proza als poëzie en was zich in haar werk zeer bewust van de koloniale verhoudingen tussen Suriname en Nederland. Ook de ongelijke verhouding tussen man en vrouw had haar aandacht; ze werd gezien als een feministisch schrijver, maar weigerde zich in een hokje te laten stoppen. Ze was enorm eigenzinnig en kwam regelmatig in opspraak. In 2016 ontving zij de P.C. Hooft-prijs, in 2021 werd haar de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend en ook die mijlpaal werd niet zonder slag en stoot bereikt. Nicole Terborg, die de schrijver zelf ook meerdere malen ontmoette volgt haar spoor
Aflevering 5: Benno Premsela, vormgever en pleitbezorgder homo-emancipatie (4 mei 1920 - 27 maart 1997)
Benno Premsela was een befaamd vormgever en binnenhuisarchitect, een prominent figuur in de wereld van kunst en cultuur en daarnaast een gedreven pleitbezorger van homo-emancipatie. Hij was voorzitter van het COC, de belangenvereniging waar hij veel zichtbaarheid aan gaf. Hij was een belangrijk vertegenwoordiger die openlijk op televisie zijn homoseksualiteit besprak. Zijn grote verdienste is geweest de succesvolle lobby voor het afschaffen van Artikel 248bis, een wet uit het strafrecht waarmee homo's werden gediscrimineerd, gecriminaliseerd en gechanteerd. Zijn missie had alles te maken met zijn voorgeschiedenis. Premsela’s vader was een joodse huisarts en seksuoloog; hij werd samen met zijn vrouw en dochter in Auschwitz vermoord. Benno Premsela en zijn broer overleefden de oorlog. In Wat blijft audiodoc volgt journalist Botte Jellema zijn spoor terug.
Aflevering 4: Henk van Os, Kunsthistoricus (28 februari 1938 - 14 juni 2025)
Kunsthistoricus Henk van Os was een gedreven directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam en begenadigd verteller over kunst- en cultuurgeschiedenis. Dat laatste deed hij in het Avro-televisieprogramma Beeldenstorm en het Vara-programma Museumschatten. Hij wist een groot en breed publiek aan zich te binden met zijn aanstekelijke en informatieve verhalen over de kunst. In deze aflevering van Wat blijft audiodoc volgt journalist Maarten Dallinga zijn spoor terug.
Aflevering 3: Joan Didion, schrijver (5 december 1934 - 23 december 2021)
De Amerikaanse schrijver en essayist Joan Didion wist feilloos het Amerika van de jaren 60 en 70 vast te leggen en te becommentariëren. Ze was en bleef een relatieve buitenstaander en omdat ze verlegen en teruggetrokken opereerde, kon ze rustig het moderne leven van die jaren observeren. Het werd haar handelsmerk waarmee ze bekendheid verwierf. Een bekende uitspraak van haar was: ‘We vertellen onszelf verhalen om te kunnen leven’. Haar eigen verhaal werd er één van rouw: ‘The year of magical thinking’ (‘Het jaar van magisch denken’, 2007) dat ze schreef na de dood van haar man John Dunne met wie ze een symbiotische relatie had. Dit rouwmemoire bracht haar wereldfaam. In deze aflevering van Wat blijft audiodoc volgt journalist Annette van Soest haar spoor terug.
Aflevering 2: René Descartes, filosoof (31 maar 1596 - 11 februari 1650)
De Franse filosoof René Descartes wordt beschouwd als de vader van de moderne filosofie en kennen we van zijn beroemde stelling ‘Ik denk, dus ik ben’ (Cogito, ergo sum), maar wat bedoelde hij daar eigenlijk mee? Hoe ziet dat denken eruit? Wat als AI opeens dat ‘denken’ overneemt of kan dat helemaal niet? En wat zien we van zijn denken terug in zijn persoonlijk leven? Podcastmaker Dide Vonk het spoor van Descartes terug.
Aflevering 1: Jane Goodall, primatoloog en antropoloog (3 april 1934 - 1 oktober 2025)
De Britse Jane Goodall was een zeer geliefd primatoloog. Ze werd in de jaren zestig wereldwijd bekend vanwege haar onderzoek naar chimpansees. Goodall toonde als eerste aan dat chimpansees net als mensen gebruik maken van werktuigen. Goodall vermenselijkte chimpansees, en gaf ze bijvoorbeeld een naam. Daarmee ‘verdierlijkte’ ze tevens de mens, een revolutie in het wetenschappelijk onderzoek naar soorten. Ze werd gelauwerd en talloze keren onderscheiden en reisde tot haar dood de wereld rond om lezingen te geven over haar vakgebied. Journalist Botte Jellema volgt haar spoor terug.
