Musk, mythes en macht: Stephen Fry over Elon Musk

De Britse sciencefictionsatire The Hitchhiker's Guide to the Galaxy van de inmiddels overleden Douglas Adams heeft veel invloed op Musk. Schrijver Fry kent als voormalig vriend van Adams geen ander de science fiction waar Musk op leunt. “The Hitchhiker’s Guide is een compendium van kennis, en we leven in een tijd waarin de epistemische wereld zwaar wordt uitgedaagd,” zegt hij.  

Voor velen is Musk een visionair vol plannen, zoals de Marskolonisatie. Een beeld dat contrasteert met de absurditeit van het universum in Adams’ werk. Toch toont Musk met kleine details, zoals het motto “Don’t Panic” op zijn Tesla Roadster in de ruimte, zijn affiniteit met Adams’ werk.  

The Hitchhiker's Guide to the Galaxy

Fry bespreekt hoe Musk als kind, na een korte kennismaking met Nietzsche, The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy ontdekt. “Ik kan me zeker voorstellen dat een geest zoals die van hem [Musk] de Hitchhiker’s Guide zou hebben omarmd, zoals miljoenen dat deden, ook ikzelf.” Fry denkt dat iemand zoals Musk, met een analytische en nieuwsgierige geest, het boek waarschijnlijk waardeerde vanwege de combinatie van wetenschap, wiskunde en filosofie in de verhalen van Adams.  

“De dwaasheid van menselijke ambitie, de zinloosheid, existentiële zinloosheid van het leven… dat is iets dat keer op keer lijkt te worden bevestigd in een onverschillige, immense en ogenschijnlijk willekeurige kosmos.” Humor ontstaat vaak juist op het snijvlak van dit absurde en het alledaagse: wanneer het overweldigende en zinloze van het bestaan botst met de kleine, herkenbare details van het menselijk leven, zegt Fry, dan ontvouwt zich vaak een lach. Een verlichting die even de zwaarte van het universum relativeert. 

De mythe van Prometheus

Er bestaat een parallel tussen kunstmatige intelligentie en de mythe van Prometheus, legt Fry uit. Prometheus gaf de mens vuur: een kracht waarvoor de mens eigenlijk niet klaar was. Volgens Fry doen wij nu hetzelfde met AI: we creëren iets dat machtiger kan worden dan wijzelf, en dat door kapitalisme, marktwerking en winstgedrevenheid steeds sneller groeit. 

“Prometheus creëerde ons, kleine bewuste wezens, die een beetje op goden konden lijken, maar kleiner waren dan de goden en niet alle krachten van de goden hadden. Hij hield zoveel van ons dat hij naar de hemel ging en het vuur stal… en het naar de aarde bracht. Met vuur bouwden wij steden. Plots vervielen de goden tot standbeelden, enkel herinneringen in mythes en verhalen. Ze hadden geen macht meer over ons. Net als Prometheus creëren wij entiteiten die bijna op ons lijken. Ze zijn geen goden, maar ze zijn behoorlijk slim. En sommige wetenschappers willen hen vuur geven, net zoals Prometheus ons vuur gaf.” 

De ongecontroleerde technocratische macht

Bedrijven zoals Facebook en X (Twitter) bouwen bewust algoritmes die negativiteit, haat en woede versterken, omdat dat geld oplevert, zegt Fry. Musk, Zuckerberg en anderen hebben daardoor enorme macht over de manier waarop samenlevingen denken, discussiëren en informatie verwerken. Deze technocratische macht is volgens Fry bijna ongecontroleerd. “Dit is technocratie en oligarchie in één.” 

Fry noemt Musk zelfdestructief: iemand die uiteindelijk zichzelf ten val brengt, maar onderweg veel schade kan aanrichten aan instituties, democratie en menselijke waardigheid. “Als hij meer Shakespeare, Dostojewski, Tolstoj, Dickens en Jane Austen had gelezen, zou hij misschien begrijpen wat het is om te falen, lief te hebben, sympathie en vriendelijkheid te ervaren.”