Medialogica

Xi, Xi wat jij niet ziet

Medialogica

Xi, Xi wat jij niet ziet

Door Jacco Versluis en Hannah van Tassel

Zondag 6 januari, 21:05 uur op NPO 2

CDA stelt kamervragen over Confucius Instituten

5 februari 2019

Naar aanleiding van onze Medialogica-uitzending vragen twee CDA-kamerleden om opheldering van het kabinet over de relatie tussen de in Nederland gevestigde Confucius Instituten en Nederlandse onderwijsinstellingen.

Lees verder →

De aflevering samengevat

In 4 minuten video

Geen tijd, maar wel benieuwd naar de aflevering? Kijk hier Medialogica Kort: de aflevering in minder dan vijf minuten. Liever lezen? De aflevering samengevat in tekst vind je hieronder

In tekst

Klik om te openen

Zelfcensuur

‘Wat China doet is een manier van zelfcensuur in het hoofd plaatsen van eenieder die maar met China bezig wil zijn,’ zegt Tom Van de Weghe. Hij was voor de Vlaamse omroep VRT tot 2012 correspondent in China. De huidige correspondenten die wij hebben benaderd wilden niet met ons op camera spreken. Ze zijn bang voor de reactie van de Chinese autoriteiten.

Van de Weghe ondervond aan den lijve dat hij niet elke dag sensationele verhalen kon maken. ‘Je wordt dan bont en blauw geslagen bij wijze van spreken.’ Om succesvol te zijn als buitenlandse correspondent moet je meespelen met het spel van de Chinese overheid, vertelt Van de Weghe.

Tom Van de Weghe

Nieuwsassistent

Veel Chinacorrespondenten laten zich bijstaan door een lokale, Chinese journalist. Een zogenoemde nieuwsassistent. ‘Het Mandarijn lezen lukt voor mij niet. Zij zijn onze ogen en oren in China,’ zegt Van de Weghe. Het beeld dat wij in Nederland hebben van China wordt daar dus ook door bepaald. China weet dit en de veiligheidsdiensten zetten regelmatig de assistenten onder druk. Bij de politie moeten ze dan vertellen waar hun werkgevers aan werken.

Boekverkopers

Niet alleen journalisten merken de groeiende onderdrukking door het regime van president Xi Jinping. In Hong Kong spraken wij met boekverkoper Lam Wing-kee. In zijn assortiment ook boeken die in de rest van China verboden zijn, zoals ongeautoriseerde biografieën van Xi Jinping. Bij de grens met China werd Lam opgepakt en onder druk gezet om zijn klantenadministratie met de autoriteiten te delen. Na vier maanden geeft hij toe en moet hij zijn administratie in Hong Kong ophalen. Kort daarna sluit zijn boekwinkel. De toekomst van Lam is nu onduidelijk. Lam is overigens niet het enige slachtoffer. Tussen oktober en december 2015 verdwijnen in Hong Kong nog vier boekverkopers.

Plein van de Hemelse Vrede

Journalisten worden geïntimideerd, boekwinkels sluiten gedwongen hun deuren: China bepaalt de feiten en herschrijft het verleden. In het voorjaar van 1989 gaan tienduizenden Chinezen de straat op om te demonstreren voor meer vrijheid en democratie. Op 4 juni 1989 grijpt het leger met groot machtsvertoon in op het Plein van de Hemelse Vrede. Demonstranten worden gedood.

Lee Cheuk-yan probeert in Hong Kong de waarheid over de beruchte dag tentoon te stellen in een klein museum. Al snel na de opening in 2014 staat een beveiligingsbeambte voor de deur om de identiteit van elke bezoeker te registreren. Opdrachtgever: de verhuurder van het pand, die banden zou hebben met de Chinese overheid. In China kan zo’n registratie voor problemen zorgen voor gewone burgers. In 2016, na twee jaar, gooit het museum de handdoek in de ring.

Lee Cheuk-yan

Inmenging in Nederland

Niet alleen in China probeert de overheid de feiten naar de hand te zetten, ook in Nederland probeert het land de publieke opinie te beïnvloeden. In Groningen vinden we één van de wereldwijd ruim vijfhonderd Confucius Instituten. Het heeft als missie de Chinese taal en cultuur in Nederland te promoten. Het Instituut valt onder het Chinese ministerie voor Onderwijs. ‘Dat wordt gerund door het regime in Beijing. Het is niet onafhankelijk,’ zegt historicus Frank Dikötter.

Het Confucius Instituut ondersteunt ook Chinese lessen op middelbare scholen. De scholen hebben recht op 10.000 dollar van het Instituut om uit te geven aan zaken die iets kunnen leren over China. Alle scholen die wij spreken zeggen dat het Instituut geen invloed heeft op de lessen. Maar het Instituut geeft wel een lijst met boeken waaraan de scholen de 10.000 dollar mogen uitgeven. Eén van die boeken is bijvoorbeeld Grandma’s China, a personal journey through China’s transition. Hoe de studentenopstand van 1989 verloopt, blijft in het boek onduidelijk. In het boek ontbreekt ook hoe het leger ingrijpt met doden tot gevolg. 

Lees meer over de omstreden Confucius Instituten.

Lees meer

Confucius Instituut

In de aflevering spreken we uitgebreid met Jingy Liu van het Groningen Confucius Instituut. Het Instituut heeft als doel het promoten van Chinese taal en cultuur in Nederland. Hoe dat verloopt zie je in de aflevering. Ontdek hier vast meer over de Confucius Instituten.

Lees verder →

Jingyi Liu

Interview met maker Jacco Versluis

China-deskundige Fred Sengers is journalist en werkte voor verschillende kranten. Voor zijn eigen blog Blogaap.nl sprak hij met maker Jacco Versluis over persvrijheid in China, zelfcensuur en Confucius Instituten.

Lees verder op Blogaap →

Eindhovens Dagblad

In het Eindhovens Dagblad van 4 januari lees je over hoe Confucius Instituten lessen Chinees ondersteunen op verschillende middelbare scholen in Nederland. Wij waren te gast bij het Stedelijk College Eindhoven. Je ziet er meer over in onze aflevering.

Groningen Confucius Instituut

Leestips

Tijdens zijn onderzoek maakt maker Jacco Versluis ook gebruik van Twitter. Deze mensen volgde hij. Volg ze ook voor meer informatie.

Melissa Chan, oud-Chinacorrespondent Al Jazeera
Austin Ramzy, oud-Chinacorrespondent The New York Times
Chris Buckley, Chinacorrespondent voor The New York Times
Gerry Shih, Chinacorrespondent voor The Washington Post
Marieke de Vries, Chinacorrespondent voor de NOS. Verhuist binnenkort naar de Verenigde Staten.
Eefje Rammeloo, Chinacorrespondent voor onder meer Elsevier, Bureau Buitenland en De Telegraaf.

Ook haalde de maker veel feiten uit het zogenoemde ‘Algemeen ambtsbericht China’ van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het bericht bevat ook veel informatie over de mensenrechtensituatie in China.

Meer over de machinaties van president Xi Jinping vind je in deze aflevering van Door het hart van China (VPRO). Presentator Ruben Terlou bezoekt onder andere Shenzhen waar de eerste onderdelen van het beoogde sociaal krediet-systeem worden uitgerold. Dit systeem geeft Chinese burgers plus- en minpunten voor bepaald gedrag en dat kan grote invloed hebben.

Dat dit systeem ook gevolgen voor ons kan hebben zie je in deze aflevering van Tegenlicht (VPRO). Chinese internetgiganten als Alibaba en Tencent kijken buiten de landsgrenzen om hun markt te vergroten. Tegenlicht maakte nog twee afleveringen over China. Kijk bijvoorbeeld naar ‘De Chinese wereldorde’ en ‘De nieuwe zijderoute'.

Bij De Correspondent lees je hoe China met megaprojecten economische groei brengt naar allerlei landen, maar tegelijkertijd die landen opzadelt met torenhoge schulden. Op die manier vergroot China wereldwijd zijn invloed. Ook in Nederland investeert de Chinese overheid veel geld in allerlei ondernemingen, schrijft De Correspondent. Lees hier verder

Fragment

In Nederland hebben veertien scholen jaarlijks recht op 10.000 dollar van een Confucius Instituut. De Instituten vallen onder het Chinese ministerie van Onderwijs. Wij vroegen de directeur van het Groningen Confucius Instituut waarom dat geld wordt geïnvesteerd. Historicus Frank Dikötter reageert. Kijk hier vast een sneak preview uit de uitzending.

Over deze aflevering

Klik om te openen

In ‘Xi, Xi wat jij niet ziet’ onderzoekt Medialogica hoe de Chinese overheid probeert ons beeld van China te beïnvloeden. De Volksrepubliek van president Xi Jinping hanteert daarbij de wortel en de stok. Hij financiert het Nederlandse taalonderwijs en intimideert correspondenten.

Medialogica benaderde verschillende Nederlandse Chinacorrespondenten. Geen van allen willen ze aan deze uitzending meewerken. De reden is veelal dezelfde: de mogelijke reactie van de Chinese autoriteiten, en de gevolgen die dat heeft voor hun journalistieke werk aldaar.

Oud-Chinacorrespondent Tom Van de Weghe van de Vlaamse omroep VRT sprak wel met Medialogica. Volgens de Belgische journalist is zelfcensuur niet te vermijden. 'Als je succesvol wilt zijn als correspondent in China moet je meespelen met het spel. Je kan kritische berichten brengen maar je moet dat afwisselen met positieve geluiden.'

Veel correspondenten hebben een lokale assistent die hen helpt bij de berichtgeving. Deze nieuwsassistenten krijgen zelden de credits, ook niet van Nederlandse correspondenten. Toch hebben zij een grote invloed op wat wij te zien en te horen krijgen. 

Behalve intimidatie, past China ook publieksdiplomatie toe. Bijvoorbeeld via het Groningen Confucius Instituut, een deels door China betaalde en aangestuurde instelling. Het Instituut sponsort veertien middelbare scholen die Chinese les geven. Volgens de directeur van het Confucius Instituut, dr. Jingyi Liu, leren inmiddels 2872 Nederlandse scholieren Chinees op kosten van de Volksrepubliek. Volgens Liu doet China dat ‘om de dialoog te bevorderen’. Volgens critici bedrijft China pr via de schoolbanken.

Sprekers in deze aflevering

Klik om te openen

Tom Van de Weghe

Oud-Chinacorrespondent

Was van 2007 tot en met 2012 Chinacorrespondent voor de Belgische omroep VRT. Van de Weghe vertelt hoe de voortdurende intimidatie door de Chinese autoriteiten leidde tot zelfcensuur. De Belg schreef een boek over zijn belevenissen: Beestig China.

Lam Wing-kee

Oud-boekverkoper

Oud-boekverkoper in Hong Kong. Werd eind 2015 samen met vier collega's opgepakt door de Volksrepubliek China. De zaak staat internationaal bekend als de ‘Case of the Missing Booksellers’. Lam’s misdaad: het verkopen van boeken die in China op de zwarte lijst staan. Bijvoorbeeld ongeautoriseerde biografieën van president Xi Jinping.

Lee Cheuk-yan

Mensenrechtenactivist

Vakbondsleider en politicus in Hong Kong. Was er bij toen op 4 juni 1989 het Chinese leger met geweld een einde maakte aan de protesten op het Plein van de Hemelse Vrede. Terug in Hong Kong opende Cheuk-yan een museum ter herinnering aan de protesten. Doelgroep van dit 4 juni-museum waren de Chinese toeristen die Hong Kong bezoeken. Na een langlopend conflict met de eigenaar van het pand, sloot het museum in 2016 de deuren. Volgens Cheuk-yan zit de Communistische Partij van China achter het fiasco van zijn museum.

Frank Dikötter

Historicus

Historicus verbonden aan de Universiteit van Hong Kong. Kreeg in 2017 een eredoctoraat van de Universiteit Leiden voor zijn onderzoek naar de geschiedenis van communistisch China. Veel van zijn werken zijn ook in het Nederlands verkrijgbaar. Zoals De culturele revolutie en Mao’s massamoord.

Jingyi Liu

Groningen Confucius Instituut

Tot voor kort (november 2018) de Chinese directeur van het Groningen Confucius Instituut. Confucius Instituten vallen onder het Chinese ministerie van Onderwijs en hebben als taak de Chinese taal en cultuur te verspreiden. Onder Liu’s leiding werd het Groningen Confucius Instituut twee keer (2015 en 2018) “Confucius Instituut van het Jaar”. Voorwaar geen kattenpis voor wie weet dat er wereldwijd ruim vijfhonderd van deze Instituten zijn. 

Willem Gebuis

Stedelijk College Eindhoven

Werkte tot zijn pensionering eind 2018 bij het Stedelijk College Eindhoven als teamleider tweetalig onderwijs. De school heeft Chinees in het vakkenpakket. Reden waarom het Groningen Confucius Instituut de school jaarlijks financieel steunt met 10.000 dollar. Ook krijgt de school gratis boeken. Daar, zo blijkt uit ons verhaal, gaat wel eens wat mis.

 

 

Margie Li

Docent Chinees

Geboren in China maar al weer vele jaren woonachtig in Nederland. Doceert Chinese taal en cultuur aan het Stedelijk College Eindhoven.

Ook in dit seizoen

Medialogica reconstrueert de jarenlange strijd om het beeld van de Oostvaardersplassen en het welzijn van de grote grazers en belicht hoe een natuurgebied in de beeldvorming kon uitgroeien van een ecologische droom tot een nachtmerrie.

Lees verder →

 

#MeToo is zonder twijfel een van de grootste mediagebeurtenissen van deze nieuwe eeuw. Vanaf het moment dat de hashtag in oktober 2017 voor het eerst werd gebruikt, zijn er steeds meer zaken boven komen drijven en wordt er veel over gepubliceerd. Medialogica onderzoekt de rol van journalisten in dit fenomeen. Wanneer stellen zij terecht een misstand aan de kaak en helpen zij de emancipatie van slachtoffers van seksueel machtsmisbruik? Wanneer kunnen vermeende daders zich beklagen over ‘trial by media'?

Lees verder →

STEUN MEDIALOGICA, WORD VRIEND VAN HUMAN

Human wil mens en wereld vooruithelpen met een gezonde dosis blikverruiming. Hersenvoer voor doendenkers, mensen die eerst vragen stellen vóór ze zich een mening vormen. En vervolgens ook echt iets doen voor de wereld.

Doe je mee? De wereld heeft mensen nodig.

Word vriend. Voor slechts 1 euro per maand krijg je meer stof tot nadenken.

Samen leven in een mooiere wereld. Dat is ons doel. Samen met jou én 149.999 anderen. Want met 150 duizend vrienden blijft Human als publieke omroep bestaan.