"Vrouwen moesten hun leed maar wegstoppen, dat was de heersende moraal"

Wanneer kwam je op het idee om Goliath te maken?

"Het zaadje voor Goliath werd geplant toen ik een audiodocumentaire maakte over Alex Brenninkmeijer, voor biografieprogramma ‘Wat Blijft’ van HUMAN. Brenninkmeijer kwam als Nationale Ombudsman op voor de belangen van burgers die vermalen worden door overheidsinstanties. Hij stelde de mens centraal in het recht en had altijd oog voor het perspectief van de burger."

"We willen met 'Goliath' laten zien hoe gewone mensen het rechtssysteem ervaren. Werken wetten wel zoals ze bedacht zijn? Heeft iedereen gelijke toegang tot het recht? Wat als je het opneemt tegen een tegenstander die veel groter is dan jij? Maakt het dan uit hoe dik je portemonnee is? Iedereen kan te maken krijgen met het recht. Door het maken van Goliath besef ik dat nog beter."

Welke zaak is jou het meest bijgebleven, na 1 jaar lang rechtszaken te hebben onderzocht en behandeld?

"Een van de verhalen die grote indruk op me hebben gemaakt, is de zaak van Arman, een jongen die dakloos werd nadat hij jaren in de jeugdzorg had gezeten. Hij was zeventien jaar, had een baan, maar het lukte hem niet om een huis te vinden. In zijn woonplaats Amsterdam kreeg hij geen urgentieverklaring voor een sociale huurwoning: hij woonde er te kort. Maar daar kon hij zelf niets aan doen."

"Als minderjarige stond hij onder toezicht van de Staat en die plaatste hem in meer dan zestien verschillende jeugdzorginstellingen door het hele land. Via de rechter wist Arman uiteindelijk een urgentieverklaring en dus een woning te krijgen."

"Wat mij vooral trof was zijn doorzettingsvermogen en zijn fascinatie met de wet. Door zijn ervaringen in de jeugdzorg besloot hij zich te verdiepen in het rechtssysteem. Hij dacht 'Als mij onrecht overkomt, dan is er een uitweg en dat is het recht.' Enorm krachtig en inspirerend."

Wat is de gemene deler van de Davids die jij hebt gesproken over de jaren?

"Een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel en gedrevenheid. Een gevecht tegen een reus is vaak een gevecht van de lange adem. Veel mensen zeggen tegen me dat het maar goed is dat ze dat niet wisten toen ze eraan begonnen."

Wat kun je vertellen over de emotionele last van het strijden tegen grote bedrijven en overheden?

"Een rechtszaak kost veel tijd en energie, en dus geld. Er staat ook vaak iets wezenlijks op het spel: gelijke behandeling, een veilige en fijne woonomgeving, goede zorg, de gevolgen van klimaatverandering. Het is per definitie persoonlijk en dat kan ervoor zorgen dat een langdurige strijd een zware last wordt. De kunst is om er ook ‘schik’ in te hebben, zei een oudere man tegen me die naast een megastal met enorme stankoverlast woonde. ‘Als je met de zware kar gaat rijden, dan gaat het niet lukken’, vertelde hij. Met andere woorden: als je te zwaarmoedig bent, moet je er niet aan beginnen."

Hoe ervaren de Davids het verkrijgen van hun recht na decennia van onrecht?

"Naar de rechter stappen betekent niet altijd dat je je recht haalt. De mensen die je hoort in de podcast dragen gelukkig niet allemaal decennia aan leed met zich mee. In het geval van Trudy Scheele-Gertsen is dat verdrietig genoeg wel het geval. Je kind verliezen doordat het onterecht bij je wordt weggehaald, is een van de ergste dingen die je kunnen overkomen."

Kun je in het kort vertellen waar de zaak van Trudy over gaat?

"Als Trudy Scheele-Gertsen in 1967 zwanger wordt, weet ze meteen dat ze een probleem heeft: ze is niet getrouwd. Ongehuwde vrouwen werden in die tijd als ongeschikte moeders beschouwd en moesten onder druk van hun omgeving hun kind afstaan. Het hele systeem was daarop ingericht. Trudy wil haar kind houden. Dat lukt haar niet; ze wordt uit de voogdij gezet en haar zoontje wordt in een pleeggezin geplaatst, dat hem later adopteert. Pas vijftig jaar later vindt ze hem terug."

"Als ze erachter komt hoe de instanties haar destijds hebben tegengewerkt, besluit ze de Nederlandse Staat aan te klagen, omdat de Raad voor de Kinderbescherming een belangrijke rol speelt in dit verhaal. Ze doet dat samen met vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann. Trudy was namelijk niet de enige ‘afstandsmoeder’. Meer dan 13.000 ongehuwde meisjes en vrouwen werden tussen 1956 en 1984 gedwongen hun kind af te staan. In de podcast hoor je hoe ze strijdt voor rechtsherstel."

Wat zegt dit over het juridisch systeem van Nederland?

"Dit zegt in ieder geval iets over het systeem destijds, toen dit gebeurde. Toen Trudy moeder werd, was ze meerderjarig. Volgens de wet mocht het kind niet worden weggehaald als je als meerderjarige ongehuwde moeder bezwaar maakte tegen afstand. Als Trudy had geweten van die zitting bij de rechtbank, had zij de rechter kunnen vertellen dat ze haar zoon niet wilde afstaan. Die kans werd haar ontnomen. Daarmee is haar groot onrecht aangedaan."

Hoe kijkt Trudy nu terug op haar situatie destijds?

"Het voelt voor haar nog als de dag van gisteren. Dit is zo’n ingrijpende gebeurtenis geweest. Dat leed kun je niet ongedaan maken."

Waarom heb je gekozen voor het boek Schemerleven?

"Trudy moest bevallen in een doorgangshuis voor ongehuwde vrouwen, bij de nonnen van de Paula Stichting in Oosterbeek. Een afgelegen plek in het groen. Alles moest in het geheim, want seks voor het huwelijk was taboe, iets waarvoor je je moest schamen. Het deed me denken aan het boek Schemerleven van Jaap Robben, waarin de 81-jarige hoofdpersoon Frieda terugblikt op haar leven. Ook zij werd ongehuwd zwanger in de jaren zestig van de vorige eeuw en ook zij moest maar naar de Paula Stichting in Oosterbeek. Als haar ouders en de pastoor op haar inpraten dat ze het kindje moet afstaan, zegt die laatste tegen haar: ‘Jij hoeft het slechts ter wereld te brengen en het vervolgens te vergeten.’ Ongelooflijk dat dit toen tegen vrouwen werd gezegd."

Wat raakt je het meest in de verhalen van Trudy en Frieda? Lijken hun ervaringen op elkaar?

"Wat mij het meeste raakt is de schaamte en de schuld die bij de vrouwen werd neergelegd. Trudy vertelt in Goliath indringend hoe eenzaam en geïsoleerd ze zich voelde. Als jonge vrouw werd zij afgezonderd van de maatschappij. Ook Frieda kreeg te maken met sociale uitsluiting. Ook zij leefde een groot deel van haar leven met een groot geheim. Vrouwen moesten hun leed maar wegstoppen, dat was de heersende moraal. Trudy wilde met haar rechtszaak de schijnwerper zetten op het onrecht dat haar en andere vrouwen is aangedaan. Schemerleven vertelt dat verhaal via de literatuur. Frieda was geen ‘afstandsmoeder’, maar zij staat voor dezelfde zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis."

De verhalen van Trudy en Frieda laten zien hoe verwoestend het kan zijn als een samenleving normen oplegt aan vrouwen. Maar hoe ver zijn we daar eigenlijk van af? Hebben we vooruitgang geboekt of zien we vandaag de dag nieuwe vormen van dezelfde druk ontstaan?

"We hebben zeker vooruitgang geboekt. Ongetrouwde vrouwen worden gelukkig niet meer als ongeschikte moeders gezien. Tegelijkertijd staan onder invloed van conservatieve krachten vrouwenrechten wereldwijd opnieuw onder druk. Kijk naar wat er een paar jaar geleden in Amerika gebeurde, toen het Amerikaanse Hooggerechtshof het landelijk recht op abortus schrapte. Of naar hoe de online 'manosphere' jonge mannen aanzet tot vrouwenhaat. Geweld tegen vrouwen, ongelijke beloning... de lijst met problemen is lang. We zijn er nog lang niet." 

Wat hoop je teweeg te brengen met het uitlichten van de zaken van de Davids?

"Ik hoop anderen te kunnen inspireren. Een luisteraar mailde me laatst dat ze in eerste instantie twijfelde of ze wel wilde luisteren naar de ellende van een ander. Ze schreef dat ze blij was dat ze het had gedaan, omdat de verhalen van de Davids zo veelzijdig en inspirerend waren. Dat is precies wat ik zo mooi vind aan deze serie: de kracht van de Davids."

Wat wil je meegeven aan de Davids die nog aan het begin staan van de strijd?

"Dat het zin heeft om op te komen voor jezelf als je onrecht meemaakt, ongeacht de uitkomst van de juridische procedure. Iedereen moet voor zichzelf beslissen of ze die strijd willen aangaan, maar het is niet onmogelijk om je recht te halen tegen een grote tegenstander. Neem Danny Mekiç als voorbeeld in dit seizoen. Hij nam het op tegen Elon Musk en hij heeft vijf keer gewonnen. Het recht is er voor iedereen, maar dat wil niet zeggen dat je altijd je recht krijgt en dat is toch wel iets wat je in je achterhoofd moet houden om het te kunnen relativeren. Het is geen makkelijke weg, maar het is er wel eentje die het waard is om af te leggen."

Win het boek 'Schemerleven' van Jaap Robben

Onder vrienden van HUMAN verloten we vijf exemplaren van deze roman. Reageer vóór 1 oktober 2026 om kans te maken.