"Je lijkt wel gehersenspoeld, Josten!" Precies een maand geleden slingert een van de beste radiopresentatoren die ik ken dít verwijt naar mijn hoofd. Op speelse toon, dat wel. Hoe kan een nuchtere media-analist – zo noemt hij mij - zich zo mee laten voeren in de corona-hausse? Zo erg dat hij mondkapjes aanschaft en dat hij blij is met zijn voorraadje droge bonen.

Een maand geleden lijkt een halve eeuw geleden. Er circuleert dan een digitale wereldkaart over de verspreiding van het virus. Vanuit vogelperspectief zien we hoe het dood en verderf zaait in vooral China en Italië. Nederland komt er niet op voor. Minister Bruins heeft net bekend gemaakt dat in Nederland wel een eerste corona-patiënt is gesignaleerd, in Tilburg. De Groene Amsterdammer beschrijft hoe het daarna snel van kwaad tot erger gaat.

De eerste dagen van maart gaat het leven nog zijn gangetje. In de namiddag van 7 maart zit ik met mijn jongste zoon in een stampvol Camp Nou (79.000 toeschouwers) te genieten van een voorjaarszonnetje. FC Barcelona speelt tegen Real Sociedad en wij vermoeden geenszins dat dit voor lange tijd de laatste wedstrijd van Messi en Frenkie zal zijn. Na afloop eten we tapas in een stampvolle bar. Deze beelden in mijn hoofd zijn nu zo onwerkelijk dat ze wel nepnieuws lijken.

Human-hoofdredacteur Marc Josten vraagt zich af hoe we met mensheid, macht en media uit deze wereldwijde crisis komen. Daarom houdt hij op human.nl een persoonlijk ‘medialogisch’ verslag bij tijdens de corona-crisis.

Real Sociadads Martin Odegaard houdt Frenkie de Jong van Barcelona van het lijf, een wedstrijd waar Marc Josten bij was, vlak voor de corona-hausse.

Leef niet onder een steen

Terug uit Catalonië gaat het snel. Vanaf halverwege maart moeten we allemaal thuis werken. Bij de eerste persconferentie van Mark Rutte, op maandag 16 maart, slaat de schrik om ons hart: we zullen bijna allemaal corona gaan krijgen. Een week later volgt de zogenaamde intelligente lockdown ofwel ‘de voorzichtige vergrendeling’. We isoleren onszelf. Inmiddels is die maatregel tot eind april verlengd.

Dat laatste maakt premier Rutte afgelopen dinsdag bekend. Ik betrap mezelf erop dat ik in de loop van deze maart-maand immuun raak voor slecht nieuws. In mijn directe omgeving bespeur ik zelfs groepsimmuniteit. Alleen de operatie van een goede vriend, een ernstige ziekte in de collegiale sfeer, en lichamelijke ongemakken waar mijn vader de afgelopen dagen last van heeft, kunnen me nog uit evenwicht brengen.

Maar ik leef niet onder een steen, zeker niet. In de hausse rondom corona bespeur ik een nieuwe trend. De aandacht verschuift van het vogelperspectief naar de wormblik. Begin maart keken we nog als vogels naar de wereldkaart: hoe verspreidt de ziekte zich? Nu kijken we als wormen in de lichamen van patiënten: hoe ontwikkelt de ziekte zich bij verschillende soorten patiënten? Hoe komt het toch dat zoveel zorgverleners de ziekte krijgen? Maakt het uit hoe groot de dosis aan virus is die je binnenkrijgt?

Vnlr: Mark Rutte, doventolk, Hugo de Jonge, tijdens de persconferentie van dinsdag 31 maart.

Niet onder maar in mensen

Kortom, de vraag ‘hoe beweegt de vijand?’, verandert in ‘hoe gedraagt de vijand zich’. Pas dan lijkt het mogelijk om het virus effectief te bestrijden. Of: 'Beter onder controle te krijgen’, om de slogan van het Nederlandse kabinet te citeren.

Een bevriend biochemicus stuurt me een verhaal uit The New Yorker toe dat deze paradigmaverschuiving ook goed uitlegt aan leken. “We telden tot nu toe de verspreiding van het virus onder mensen, nu is het nodig om de verspreiding van het virus in de mensen te onderzoeken,” schrijft Siddharta Makherjee. Ik hoop dat het snel perspectief kan bieden.

Om ook nog met piepklein positief nieuws te eindigen: vanavond start Human de eerste uitzending van Medialogica Kort, een dagelijkse rubriek die in vijf minuten de zin van de onzin scheidt in tijden van corona. Als u door alle fabels en fake-nieuws niet gehersenspoeld wil raken, moedig ik u graag aan: ga kijken! 

PS. Dit went niet: het RIVM meldt vandaag 134 doden.

Marc Josten, hoofdredacteur van Human, was net begonnen met het vervolg op zijn boek 'Weerwoord' (2017), een journalistiek onderzoek naar de werking van publieke opinie. Titel en motto waren al klaar: 'Medialogica. Over macht, media en manipulatie'. Als beelden het van feiten winnen. In politiek, media en bedrijfsleven. Thuis en op de werkvloer.

Maar toen brak het Corona-virus uit. Het degradeerde de onderzoeksvraag van een belangrijke hoofdzaak tot een belangrijke zaak. De nieuwe belangrijke hoofdzaak is opeens: hoe komen we met mensheid, macht en media uit deze wereldwijde crisis? Omdat er nog geen horizon in zicht is, veranderde het boek tot nader order in dit corona-dagboek: Waarheid, leugen en gezond verstand in crisistijd.