'Wil je iets laten doordringen, dan moet je het doseren'

, Daan Kuys

Ralph Keuning is directeur van het steeds populairder rakende museum De Fundatie in Zwolle. Hoe goed kan hij luisteren?

Wanneer spits jij je oren?

"Dat doe ik eigenlijk vrij regelmatig. Ik heb wel een beroep waarin je goed moet luisteren. In mijn vak heb ik veel te maken met kunstenaars. Dan moet je goed kijken naar hun werk, maar ook goed luisteren naar wat ze zeggen.

Dat geldt helemaal als je internationaal werkt. Je merkt dat wij in Nederland erg lineair zijn, als het gaat om wat we zeggen en wat we bedoelen. Dat is de veel geprezen maar misschien ook wel gevreesde directheid. In gesprek met internationale kunstenaars moet je wat meer de interpretatiemogelijkheden openhouden. In de loop van het gesprek blijkt dan wel of je de letterlijke of de meer vrije betekenis moet toepassen.

Verder ben ik ook nog vader. Ook luisteren naar kinderen is een kunst op zich. Ze zitten vol verhalen en die verhalen zijn vaak ook nog bijna allegorisch voor dat wat er zich in hun hoofd afspeelt. Want dat wil je natuurlijk weten als vader.

Ik geloof dat ik zowel bij kinderen als bij kunstenaars heel goed geleerd heb om tussen de regels door te luisteren, meer breedband dan precies. Want woorden betekenen vaak meer dan je in eerste instantie, als je heel precies luistert, zou zeggen."

Naar wie heb je het meest geluisterd?

"Naar mijn vrouw, met wie ik al lang samen ben: vanaf de jaren negentig. Zij heeft een oorspronkelijke kijk op de wereld en ook op mij. Zij is iemand die absoluut niet wil pleasen. Ik heb een enorme hekel aan de uitdrukking 'een spiegel voorhouden', dat ga ik niet zeggen, maar zij heeft absoluut de kwaliteit om vrij stevig af te wijken van de mening die ik met enige hartstocht inneem. 

Tegenover heel veel mensen kan ik vrij overtuigend zijn, maar zij is absoluut de persoon die gewoon stoer en strak blijft staan en zich niet laat overtuigen. Tot mijn grote ellende moet ik zeggen dat ze vaak ook volkomen gelijk heeft. Haar corrigerend vermogen is nogal groot. Dat is.. tegenkracht. Tegenkracht is ontzettend ongemakkelijk, maar vaak wel erg nodig."

VOORDAT JE VERDER LEEST

Human wil mens en wereld vooruithelpen met een gezonde dosis blikverruiming. Hersenvoer voor doendenkers, mensen die eerst vragen stellen vóór ze zich een mening vormen. En vervolgens ook echt iets doen voor de wereld.

Doe je mee? De wereld heeft mensen nodig.

Word vriend. Voor slechts 1 euro per maand krijg je meer stof tot nadenken.

Samen leven in een mooiere wereld. Dat is ons doel. Samen met jou én 149.999 anderen. Want met 150 duizend vrienden blijft Human als publieke omroep bestaan.

Wanneer had je beter moeten luisteren?

Nee, zo'n moment heb ik eigenlijk niet gehad.

Wie of wat vind je moeilijk om naar te luisteren?

Ik heb moeite met geëxalteerde emoties in muziek. Zeker als dat niet alleen in de tonen zit, maar ook in de tekst. Als ik 's ochtends een kop koffie maak en iemand zijn liefdesverdriet hoor uitzingen op de radio, dat vind ik lastig.  Dan denk ik: nee he, val me niet lastig met je emoties. Ik wil best emoties horen, maar dan wil ik me daar rustig op kunnen voorbereiden. Dan ga ik er voor zitten. Dat prikkelen van het sentiment.. Ik hou wel van een bepaald soort feitelijkheid. Geef mij maar actualiteit op de radio.

In hoeverre moeten we in Nederland meer luisteren?

"Ja, heel erg. Vooral omdat we allemaal ontzettend aan het zenden zijn. Het is misschien iets van mijn generatie, maar ik heb heel erg mijn twijfels over sociale media. Dat is voornamelijk een zendmiddel en weinig een luistermiddel. 

In musea zie je die trend ook in de vorm van open depots, zodat iedereen de volledige inventaris kan zien. Terwijl het modereren van informatie juist een wezenlijke opdracht is van redacties. Ik heb altijd geleerd dat alles hetzelfde is als niets. Wil je iets laten doordringen, dan moet je het doseren. Dan zal je er een vorm aan moeten geven. 

Bij tentoonstellingen hoor je op een beginpunt binnen te komen, je gaat zalen door in een bepaalde volgorde, en dan word je meegenomen in een verhaal. Pas dan is er ruimte tot reflectie. 

Sociale media zijn meer een open depot. 'Flats', daar knalt alles maar naar binnen. Als ik zie hoe mijn kinderen foto's op Instagram liken, dat is lopende bandwerk. Als ik op een foto op Instagram honderd likes krijg, dan ben ik blij. Tótdat ik zie hoé het geliked wordt. Er wordt niet naar die foto gekeken, er wordt gewoon een knop ingedrukt (de Instagram van Ralph Keuning is @ralph_keuning, red.).

Luisterkunst
Of kunst kan helpen om beter naar elkaar te luisteren weet ik niet. Het is zo'n containerbegrip dat het moeilijk is om er direcht zaken aan toe te dichten. Wat wel aantrekkelijk is aan beeldende kunst, is dat je ervaring losgezongen wordt van de tijd, in tegenstelling tot het lezen van een boek of het bezoeken van de opera. Bij een schilderij kun je er in een fractie van een seconde langslopen - en dan het gevoel hebben dat je het hebt gezien - of er heel lang voor gaan zitten, en dan alle gedachten en emoties die je hebt daar in te zien. 

In dat opzicht kan kunst een enorme concentratie met zich mee brengen. Maar het kan je net zo goed loszingen van je medemens. Dat je het geduld niet meer kan opbrengen om naar de ander te luisteren. Kunst is dus een veel te complexe waarheid om er één ding in te projecteren.

Ontmoetingsplek
Ons museum is bij uitstek een plek waar verschillende werelden elkaar ontmoeten. Dit museum functioneert goed wanneer er veel verschillende mensen rondlopen. Dat vind ik het mooist. Dat je twee tentoonstellingen hebt staan, waarvan één voor een specialistisch ingevoerd publiek en de ander voor een breder algemener publiek. Dat mensen voor het ene komen en het ander ook zien en daar enthousiast over raken. En dat mensen elkaar zien.

Het museum is namelijk ook een ontmoetingsplek. Daarom programmeren we dwars door elitaire tentoonstellingen heen. Het is niet erg dat elites er zijn - ik zal er zelf ongetwijfeld toe behoren - zolang ze zich maar niet opsluiten achter hoge muren en de interactie vermijden.