'Ik probeer altijd nieuwsgierig te blijven'

, Daan Kuys

Documentairemaker John Appel doet mee met de Luistermarathon van Human (11-13 feb). Is hij na een indrukwekkende interviewloopbaan inmiddels een volleerd luisteraar?

Wanneer spits jij je oren?

'Tijdens het filmen van de documentaire Sprekend Nederland was ik op zoek naar dingen die me verrassen. Iets dat je ontroert, verbaast of iets moois vertelt over Nederland. Dingen die je niet van te voren weet, maar dat je erop gokt dat je ze tegenkomt.

'Zo waren we bij een demonstratie van Ieder1. Er was een grote groep sprekers en ik had er al meerdere gefilmd. Toen kwam ineens dat meisje van twaalf, over dat we denken dat we het goed doen, maar dat het allemaal veel beter kan. Zij stond zo te stralen. Zelfverzekerd en verlegen tegelijk voor een vol museumplein. Ze had het publiek in haar grip. Toen ik haar filmde wist ik dat ik de anderen niet meer zou gaan gebruiken. Daar heb ik in de montage niet eens meer naar gekeken.

'Daar ben ik altijd wel naar op zoek, naar die pareltjes. Daar heb ik een derde oog voor. Dan ben ik in gesprek met iemand en tegelijkertijd maak ik een notitie van wat er om me heen gebeurt. Ik herken situaties in een flits van seconde, weet ik van mezelf.'

Naar wie heb je het meest geluisterd?

Ik denk dat ik het meest naar mijn vriendin luister. Haar consulteer ik het meest over dingen die ik doe of waar ik mee zit. Zij is mijn morele kompas.

Wanneer had je eigenlijk moeten luisteren?

'Vanwege mijn interviewloopbaan heb ik altijd heel kritisch gekeken naar hoe ik gesprekken voerde met andere mensen. En ook wel geconcludeerd dat ik vaak niet voldoende luisterde. Dan vroeg ik niet door op wat er gezegd werd en ging ik te snel weer een andere vraag stellen.

'Vanaf het begin heb ik elke keer geprobeerd mezelf te verbeteren. Het overkomt me niet zo vaak meer dat ik het gevoel heb dat ik niet goed heb geluisterd, profesioneel gezien dan. Ik heb het me eigen gemaakt om te reageren op wat er echt wordt gezegd, ook al had je daar totaal geen rekening mee gehouden.

Daar moet je open voor staan. Je moet je agenda kunnen vergeten, al hou je dat wel in je achterhoofd. Als je ontdekt dat iemand iets essentieels vertelt, moet je daar bij durven blijven. Dat heb ik intussen wel geleerd.' 

VOORDAT JE VERDER LEEST

Human wil mens en wereld vooruithelpen met een gezonde dosis blikverruiming. Hersenvoer voor doendenkers, mensen die eerst vragen stellen vóór ze zich een mening vormen. En vervolgens ook echt iets doen voor de wereld.

Doe je mee? De wereld heeft mensen nodig.

Word vriend. Voor slechts 1 euro per maand krijg je meer stof tot nadenken.

Samen leven in een mooiere wereld. Dat is ons doel. Samen met jou én 149.999 anderen. Want met 150 duizend vrienden blijft Human als publieke omroep bestaan.

Wie of wat vind je moeilijk om naar te luisteren?

'Wanneer je merkt dat iemand zijn verhaal voor de zoveelste keer vertelt. Dat het het een riedel is, waarvoor ik het zoveelste oor ben. Als ik dat tegenkom tijdens mijn werk, dan zoek ik uit wat hun riedel is, en daar probeer ik dan een andere invalshoek aan te geven. Zodat ze niet in staat zijn die afgelikte boterham weer voor me neer te leggen.

'Wat ik ook moeilijk vind, is als mensen mij heel graag iets willen leren. Mensen die de neiging hebben om uit te leggen, en die denken op elk gebied expert te zijn. En dat er impliciet dan ook nog eens een morele les in zit. Dat absolute vind ik heel vervelend. Dan vind ik het prettiger als iemand zegt: ik weet er de ballen van af.'

In hoeverre moeten we in Nederland meer luisteren?

'Veel mensen hebben de neiging zich af te sluiten van wat niet in hun straatje past. Die willen niet iets nieuws horen. Dat merk ik wel om me heen. Zelfs wanneer je het hartgrondig oneens bent met het tegengeluid, is het beter om je minimaal te verdiepen in wat de ander vertelt. Om niet bij voorbaat al je oren dicht te gooien. De nieuwsgierigheid zou wel wat groter mogen zijn.

'Tijdens een interview zal ik nooit oordelen of zeggen dat ik het belachelijk vind. In Sprekend Nederland zit bijvoorbeeld een toespraak van Pegida. Het is niet zo dat ik wil laten zien wat voor onooglijke types dat zijn en hoe fout het is wat daar gebeurt.

'Wel laat ik een zekere knulligheid zien. Dat de generator in rook op dreigt te gaan bijvoorbeeld. Dat is het charmante. De soep wordt niet zo heet gegeten als-ie wordt opgediend: het is maar een ritueel. We hoeven niet zo bang te zijn voor wat ze zeggen. Het is ook maar een clubje mensen dat zijn mening ventileert. En ze hebben het volste recht om dat te doen.'

'Met die blik kijk en luister ik. Ik ben het niet met ze eens, maar dat wil niet zeggen dat ik daardoor niet luister naar wat ze proberen over te brengen.'