WORD LID

Mensen zijn net dieren, of andersom

Mensen zijn net dieren, of andersom

3 levenslessen van bioloog Tijs Goldschmidt

Anderhalf uur lang kreeg hij de tijd om zijn verhaal te doen. Bioloog en schrijver Tijs Goldschmidt schoof aan als hoofdgast bij Floortje Smit in de derde aflevering van Brainwash Zomerradio, dat Human twee weken lang verzorgt op het tijdslot van Nooit Meer Slapen op NPO Radio 1.

Kijken en wroeten

Door zijn hele leven lang te kijken naar dieren  - en met zijn handen in formaline te wroeten - weet Goldschmidt haarfijn de overeenkomsten en verschillen tussen mens en dier te benoemen op het gebied van emoties en gedrag.

Uit zijn boeiende interview (luister hier naar zijn betoog over schaamte en beluister hier het hele interview) ventileerden we drie levenslessen. Doe er je voordeel mee.

1. Waarom je tijdens een gesprek aan je neus krabt, ook als je geen jeuk hebt

Vaker dan je denkt, krabben we aan onze neus. Sowieso is dat een overblijfsel aan de tijd dat wij homo sapiens nog een vacht hadden. Ook al zijn we inmiddels naakte apen, die vorm van vachtverzorging is nog niet uit ons systeem verdwenen.

Tijdens een gesprek krabben we ook vaak onze neus, zelfs als we geen jeuk hebben (of onze vacht willen verzorgen). Dat is wat Goldschmidt overspronggedrag noemt, wat zich voordoet als twee neigingen met elkaar in conflict komen. Hij spitste dit toe op zijn gesprek met interviewer Floortje Smit. Zij kon tijdens het gesprek tegelijk de neiging hebben om een volgende vraag te stellen en de neiging om hem uit te laten spreken, in de hoop dat hij nog iets interessants zou zeggen. Het was aan Floortje om te beslissen wanneer ze weer iets zou vragen aan Goldschmidt. Wanneer die neigingen nou precies in evenwicht zijn, is de kans het grootst dat je overspronggedrag vertoont: een kuchje, slokje water of even kriebelen aan je neus, terwijl je eigenlijk geen jeuk hebt.

2. Waarom mensen eigenlijk helemaal niet uniek zijn

De mens is de kroon op de schepping. Door deze religieuze lariekoek wordt volgens Goldschmidt zelfs in de 21ste eeuw de kloof tussen mens en dier onverminderd groot gehouden. Terwijl hij als bioloog vindt dat er geen kloof, maar juist een continuüm is tussen dier en mens, die feitelijk niet meer is dan een primaat.

Of dat de uniciteit van de mens wordt benadrukt, ook zoiets raars. Mensen waren uniek omdat ze werktuigen gebruiken, werd dan geroepen. Totdat werd ontdekt dat chimpansees en Caledonische kraaien ook werktuigen gebruiken. Daarna werd gezegd: Ja, maar de mens maakt die werktuigen. Totdat werd ontdekt dat die Caledonische kraaien stokjes en ijzerdraad zo kunnen buigen dat het een werktuig wordt. En zo gaat het steeds, volgens Goldschmidt. Zodra blijkt dat de kloof tussen mens en dier er niet is, wordt er weer wat nieuws verzonnen. Hij is als bioloog liever helemaal niet bezig met het slechten van een kloof, omdat die er gewoonweg niet is.

3. Waarom spelen hartstikke nuttig is, maar waarvan het nut ook nauwelijks is te bewijzen

Wanneer Goldschmidt in een park twee honden met elkaar ziet spelen, is hij een gelukkig man. Je kunt meteen zien dat het niet menens is, dat er geen sprake is van dominantieverschillen die worden uitgevochten. Je ziet zelfs vaak dat het dominante dier zich inhoudt en wegrent en zo een onderdanige positie inneemt. Die rolwisseling en niet per se domineren is een kenmerk van spelende dieren.

Je zou kunnen zeggen dat dit speelgedrag als functie heeft om te oefenen voor later, om reacties van andere honden in te schatten. Maar het blijkt volgens Goldschmidt verdraaid lastig om dat aan te tonen. Je ziet immers niet zo snel het effect op het voortplantingssucces als jonge dieren veel gespeeld hebben. En misschien spelen ze wel alleen voor het plezier.

Net zoals met mensen eigenlijk. Want mensenjongen spelen ook veel, voornamelijk voor plezier. Toch zou het ook van nut kunnen zijn. Zoals bij kinderen die toneelspelen en hevige emoties als walging en woede moeten uitbeelden, terwijl ze in het echte leven daar nog niet mee in aanraking zijn gekomen.‚Äč


Lees ook: 3 valkuilen van de romantiek volgens cultuurfilosoof Jan Drost, die ook te gast was bij Brainwash Zomerradio.