Een levensbeschouwing verwijst
naar een veel-, soms allesomvattende visie op vragen die wezenlijk zijn voor de mens. In
een levensbeschouwing komen opvattingen bij elkaar over de zin, de betekenis, de waarde en
het doel van het leven. Daar kunnen vervolgens allerlei waarden en normen aan worden
ontleend. Die geven een richtsnoer voor het leven van alledag. Op die manier sluiten
theorie en praktijk van een levensbeschouwing bij elkaar aan.
Een levensbeschouwing die aansluit bij wat iemand
persoonlijk in het leven ervaart, is voor veel mensen inspirerend. Naarmate dit sterker
het geval is, wordt een levensbeschouwing tevens een levensovertuiging.
Meestal worden de begrippen `levensbeschouwing' en
`levensovertuiging' door elkaar gebruikt. Het is onmogelijk de betekenis van deze
begrippen volledig te scheiden. Wel is het zinvol een nuancering aan te brengen. Zo heeft
het humanisme (evenals andere bestaansvisies) als levensbeschouwing een samenhangende kijk
op onder meer de menselijke vermogens (bijvoorbeeld het vermogen tot zelfstandig denken en
tot redelijkheid), terwijl het als levensovertuiging een leidraad biedt om het menselijk
handelen aan morele maatstaven te toetsen (bijvoorbeeld redelijkheid als norm voor goed of
kwaad).
Dit onderscheid kan men doortrekken naar het niveau van het
individu, waarbij `overtuiging' betrekking heeft op de innerlijke gedrevenheid of
motivatie van waaruit iemand handelt. `Beschouwing' verwijst meer naar iemands visie op en
inzicht in de werkelijkheid, waaruit op zichzelf nog geen aandrang tot een bepaald soort
handelen hoeft voort te vloeien. In de `beschouwing' bekijkt men de werkelijkheid als het
ware van een afstand, zonder zich op dat moment erdoor te laten meeslepen.
Levensbeschouwing en levensovertuiging ontwikkelen zich in
voortdurende samenhang. Men kan met een bepaalde levensovertuiging de werkelijkheid
tegemoettreden en daarbij ervaringen opdoen die tot nieuwe of bijgestelde beschouwingen
kunnen leiden. Het zal duidelijk zijn dat zulke nieuwe inzichten ook weer de eigen
overtuiging beïnvloeden.
