Home Nieuws Archief 'Mijn dood is niet alleen van mij'

'Mijn dood is niet alleen van mij'

donderdag, 19 juli 2012

We duwen het ouder worden en de dood weg uit ons bewustzijn. Maar je kunt dat ook beleven als een proces van loslaten van wat er niet toe doet, en vasthouden van wat werkelijk van betekenis is, vindt Carlo Leget. Per 1 september werkt Leget als hoogleraar Zorgethiek en geestelijke begeleidingswetenschappen aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH).

Voor HUMAN verzorgde u het radiocollege 'Hoe kan ik in vrijheid omgaan met het levenseinde?' . U constateert daarin dat vele mensen niet over de dood nadenken. U wel?
"Ik denk zeker na over mijn eigen dood en ben me er zeer bewust van dat iedere dag de laatste kan zijn. Daarom leef ik intensief en geniet maximaal van iedere dag. Op mijn donorcodicil staat dat mijn naasten mogen beslissen. Ik vind dat mijn eigen dood niet alleen van mij is, maar vooral van de mensen die van mij houden en verder moeten."

Wat is er mis met de manier waarop we als samenleving omgaan met het levenseinde en de eigen keuze?
"We focussen te eenzijdig op dat mensen alles in eigen hand moeten nemen. We leven bovendien met een keuzedwang die leuk is als je jong, ondernemend en hoogopgeleid bent, maar veel oudere en minder hoogopgeleide mensen onzeker maakt. Oud worden en doodgaan wordt nu veelal afgeschilderd als iets akeligs dat je maar beter kunt voorkomen door het heft in eigen hand te nemen. Ik denk dat we moeten werken aan een cultuur waarin vertrouwen is dat ook ouder worden en doodgaan op een humane manier kan."

U heeft moeite met de manier waarop NVVE en het Humanistisch Verbond aandacht vragen voor individuele zelfbeschikking?
"Ik mis het bredere perspectief. Door de focus op euthanasie en hulp bij zelfdoding, begeleid door enorme publiekscampagnes, zijn veel Nederlanders gaan denken dat goed sterven nog maar op één manier kan: via actieve levensbeëindiging. Daardoor blijven de enorme ontwikkelingen binnen de palliatieve zorg buiten beeld en worden onterechte verwachtingen opgeroepen in de richting van de artsen. Versmalling van het blikveld leidt altijd tot vermindering van keuzevrijheid."

U vindt dat in onze cultuur pijn en lijden niet geaccepteerd wordt. Dat heeft gevolgen van onze vrijheid van handelen, hoe kunnen we daar weerbaar tegen zijn?
"Anna Enquist schrijft in het nawoord van haar laatste boek 'De Verdovers' dat ze gefascineerd is door de twee verschillende manieren waarop in de medische wereld met pijn omgegaan wordt: in de anesthesiologie wordt pijn verdoofd, in de psychiatrie wordt pijn doorleefd. Ik denk dat die verdovingskant op dit moment overheersend is voor onze cultuur. Het zou de moeite waard zijn ons meer te verdiepen in de wijze waarop in verschillende tijden en culturen gezocht is naar wat er uit pijn en lijden geleerd kan worden. Dat vergroot onze vrijheid en weerbaarheid. Want als we voor iets vluchten voordat we het onderzocht hebben kunnen we nooit weten hoe we hier weerbaar tegen kunnen zijn."

Dit is een fragment uit langer interview op de site van het Humanistisch Verbond.

Meer informatie
Het radiocollege 'Hoe kan ik in vrijheid omgaan met het levenseinde?' komt uit een serie van drie: Hoe kan ik omgaan met kwetsbaarheid? Deze colleges zijn gemaakt door HUMAN in samenwerking met de Universiteit voor Humanistiek.

- Toon respect voor andermans mening;
- De reactie moet betrekking hebben op de inhoud van het nieuwsbericht;
- Reageer met korte bondige teksten;
- Racistische teksten of ander haatzaaiend materiaal wordt verwijderd;
- Speel niet op de man.

"Ik vind dat mijn eigen dood niet alleen van mij is"zegt Carlo Leget. Of ik het daar mee eens ben of niet doet er niet toe. Het is zijn persoonlijke mening.
Anders is het met een aantal andere uitspraken die Carlo doet.
Even om te beginnen: Ik ken Carlo Leget als een zeer beminnelijk mens , met zeer veel ruimte voor anderen, echt iemand met een ruime blik. Zo leerde ik hem kennen als docent in de cursussen voor geestelijk verzorgers die zich met palliatieve zorg bezighouden. Iemand die er weet van heeft hoe verschillend mensen soms denken , voelen en handelen als het om leven , lijden en dood gaat. Hij liet ons stil staan bij de vanzelfsprekende gedachten van onszelf en van andere mensen. Het was zeer inspirerend dit mee te maken. Hij zette aan tot reflectie en nadenken. Aanwezig waren vogels van velerlei pluimage.
Groot is dan ook mijn verbazing om in het interview van 19 juli zoveel generaliserende uitspraken te lezen.
Om er slechts enkele te noemen:
- we duwen het ouder worden en de dood weg( wie zijn die we? en is dit wel zo?)
- we focussen er te eenzijdig op dat mensen alles in eigen hand moeten nemen (welke we zijn dat en zo ja wat is daar erg aan?)
- Door de focus op euthanasie en zelfdoding zijn veel Nederlanders gaan denken dat goed sterven nog maar op één manier kan: via actieve levensbeëindiging (oh Ja, is dit wel echt zo. Was het maar zo simpel)
- In onze cultuur worden pijn en lijden niet geaccepteerd (ik durf dit niet zo algemeen te stellen, ik zie het wel anders)
Als humanistisch raadsvrouw en eerder als coördinator van Leendert Vriel, een organisatie van vrijwilligers in de pallaitieve, terminale zorg, heb ik vele mensen ontmoet die aan het einde van hun leven stonden of wisten dat ze binnen afzienbare tijd zouden sterven. Geen mens en geen situatie was hetzelfde. Een deel van hen koos uiteindelijk zeer bewust en uit vrije wil voor euthanasie of hulp bij zelfdoding. Ik herinner me hen nog steeds. Een man straalde de dag voordat hij zou gaan sterven. Zijn familie was verdrietig om zijn heengaan, maar gunde hem de dood zo van harte.
Andere mensen maakten weer heel andere keuzes. Ik maakte ook mee dat mensen zelf naar de dood verlangden, maar voor hun familie nog aan allerlei intensieve chomokuren etc. meededen. Wat is goed? Wie het weet mag het zeggen. Ik weet het niet. In ieder geval niet voor iemand anders.
Mijn indruk is dat het bij vragen en keuzes rondom leven, ziekte, lijden en dood meespeelt hoe je in het leven staat en hoe je aankijkt tegen wat je tegenkomt in je leven.Dat heeft met je levensbeschouwing te maken. Die hoeft niet prachtig mooi te zijn geformuleerd maar m.i. heeft iedereen een kijk op mens, leven en dood.Misschien ben je je daar niet altijd van bewust.
Nog iets: ik vind het jammer dat palliatieve zorg en euthanasie en (hulp bij) zelfdoding vaak als een tegenstelling worden gepresenteerd. Palliaitieve zorg is van groot belang, maar zorgt er niet voor dat mensen soms toch zeggen: 'voor mij is het zo genoeg. Ik wil vanwege............. niet langer leven".
Tot slot: ik kan me helemaal vinden in de opvatting van Carlo Leget dat je alle mogelijkheden rond het levenseinde 'moet' kennen om tot een vrije keuze te kunnen komen.
Carlo bedankt dat je me hebt aangezet tot het schrijven van deze reactie.
Margriet Meijling-Togtema, humanistisch raadsvrouw

Margriet Meijling-Togtema

25 juli 2012

Margriet Meijling-Togtema

25 juli 2012

Nadenken over de dood en ons levenseinde en daar duizenden woorden aan besteden brengt ons ver weg van ons gevoel. Laat de dood gewoon door je heen gaan dan sterf je al een beetje bij leven. www.lichaamsgeur.blogspot.com

Jan Schouten

21 juli 2012

Mijnheer Leget, nogmaals ik ervaar het als een voorrecht 10 jaren conselor via de St. De Einder te zijn geweest. De mogelijkheid te bieden een mens de gelegenheid te geven , te praten over een mogelijkheid van levenseinde. Doch als counselor ook te zorgen dat een betreffende mens het niet verkeerd doet met al de narigheid vandien .U bent een geleerd Iemand en U heeft dan vele culturen onderzocht ,maar U gebruikt het woord dood te gemakkelijk.U zult ook wel allerlei boeken heben gelezen, zo ook het prachtige boek van Kris Verburg Fantastisch en waar de term Homo Fantasia in voorkomt. Die wordende mens, in "deep Time "belaagdt door natuurgeweld en uit nood een inhoud geeft aan het woord de dood "" . en nu gaat U het weer eens dunnetjes overdoen. Het is sterven...doodgaan, onherroepelijk en voor de Nabestaanden,verdriet,maar vooral de herinneringen en van daaruit het goede gedrag voor ons mens die dit nog blijven "voortzetten .

jan A. van Tooren

20 juli 2012

- Beste mijnheer Leget, U zal hard gewerkt hebben.Hoogleeraar geworden en een mogelijkheid genoten hebben,elk jaar met vakantie te gaan. Nu bent u dan tot een "wijsheid "gekomen;dat wij oude mensen ( denk wel) het doodgaan wegduwen. Bedoeld u dan,wat wij bezitten, niet kunnen loslaten. Overspoeld worden met onzekekerheid. Ik heb tot nu toe de "massel " op te gaan naar de 86 jaren. U heb gezocht naar verre culturen en hoe de mens uit pijn en lijden iets konden opsteken. Ik zelf ben opgroeid en verdoofd op een manier : "Hoe groter je pijn of lijden zeker aan het einde van het leven, is de beloning des te groter en vooral, als dit in dienst van je medemens is.
Door oorzaak en gevolg, ben ik met het humanisme in aanraking gekomen. Lid geworden en hier door vrijwilligerswek gedaan, toen nog stervensbegeleider en ook hierna 10 jaar counselor in het het kader van de ST. De Einder, niet zo leuk op een politiebureau "gemangeld "te worden. O ja, laat ik niet vergeten het voorrecht lid van de Vrijdenkervereniging. Misschien heeft de inhoud van deze waslijst een een start gekregen....De tweede wereld oorlog was niet zo leuk. Ben in Ned.Indie geweest. Ook aangeraakt door apartheid in Zuid-Afrika. Ontwikkelingswerk gedaan in Cogo- Zaire met al zijn rotzooi van onafhankelijk worden. Hierna 10 jaar in een melaatse kamp Uganda. Er is nog veel meer te vermelden in dat levensverhaal .Maar Mijheer Leget, wat ik eigelijk wil zeggen, : "ik hoop dat U geen figuur aan het worden bent, alsdat het HV die slappe kant blijft houden. Rekeninghouden met een ieder, ondanks zijn vreemde bagage waar het onwaarschijnlijke vanaf druipt. Wat ik hier wil aanduiden, U zou eens met wat kopstukken uit de Vrijdenkersvereniging moeten pratren, zij kunnen het beter uitleggen,wat ik hier will zeggen.
janvantooren@upcmail.nl

jan A. van Tooren

20 juli 2012

beste lezers,

toen ik laatst een interactieve lezing verzorgde binnen een afdeling van het Humanistisch Verbond over 'Leven en levenseinde' werd het als een verademing ervaren dat de veelheid aan eigen verhalen, ervaringen rond leven en sterven centraal konden staan. Geen vooringenomenheid met standpunten rond wel of niet euthanasie, wel of geen voltooid leven. De focus lag op open dialoog en delen hoe het bevorderen van menswaardig leven en sterven in al zijn ruimte en eigen betekenis hierin vorm en inhoud kon krijgen. En ja, ik heb mij laten inspireren door het werk van Carlo Leget; al jaren in diverse praktijken palliatieve zorg waar ik bij betrokken ben komt steeds weer zijn denken over leven en sterven, over het aspect spirituele zorg, menswaardigheid en ethiek naar voren. Voor mij, en mogelijk voor velen is zijn werk en denken een waardevolle aanwinst binnen het kader Zorgethiek en Humanistiek!
Tilly de Kruyf, humanistisch raadsvrouw

Tilly de Kruyf, humanistisch raadsvrouw

19 juli 2012

heel graag zou ik het commentaar van Rein Zunderdorp op deze tekst vernemen....
Ik ben 78 jaar en mijn nekharen staan rechtovereind door zoveel vooroordelen over ouderen, en zoveel in mij ogen enge opvattingen en adviezen van een zo jonge man. Sommige van zijn boute uitspraken komen op mij over als "niet gehinderd door enige kennis van zaken".
Hoe is het mogelijk dat een persoon met dergelijke opvattingen hoogleraar zorgethiek aan de UvH wordt?!

Wat zou ik graag het commentaar van Rein Zunderdorp op dit interview vernemen.

PS ik heb de heer Leget niet willen kwetsen, maar ik vind wel dat hij moet weten dat dit mijn reactie is. Misschien een reden om nog eens verder te denken...?

a.a.zijlstra

19 juli 2012

Uw naam

Uw emailadres

Reactie

kleiner | groter

security image
Schrijf de security code over

Wekelijks overzicht van nieuws, debat, agenda, blogs en HUMAN producties