'Mijn dood is niet alleen van mij'

Datum: 19 juli 2012
'Mijn dood is niet alleen van mij'

We duwen het ouder worden en de dood weg uit ons bewustzijn. Maar je kunt dat ook beleven als een proces van loslaten van wat er niet toe doet, en vasthouden van wat werkelijk van betekenis is, vindt Carlo Leget. Per 1 september werkt Leget als hoogleraar Zorgethiek en geestelijke begeleidingswetenschappen aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH).

Voor HUMAN verzorgde u het radiocollege 'Hoe kan ik in vrijheid omgaan met het levenseinde?' . U constateert daarin dat vele mensen niet over de dood nadenken. U wel?
"Ik denk zeker na over mijn eigen dood en ben me er zeer bewust van dat iedere dag de laatste kan zijn. Daarom leef ik intensief en geniet maximaal van iedere dag. Op mijn donorcodicil staat dat mijn naasten mogen beslissen. Ik vind dat mijn eigen dood niet alleen van mij is, maar vooral van de mensen die van mij houden en verder moeten."

Wat is er mis met de manier waarop we als samenleving omgaan met het levenseinde en de eigen keuze?
"We focussen te eenzijdig op dat mensen alles in eigen hand moeten nemen. We leven bovendien met een keuzedwang die leuk is als je jong, ondernemend en hoogopgeleid bent, maar veel oudere en minder hoogopgeleide mensen onzeker maakt. Oud worden en doodgaan wordt nu veelal afgeschilderd als iets akeligs dat je maar beter kunt voorkomen door het heft in eigen hand te nemen. Ik denk dat we moeten werken aan een cultuur waarin vertrouwen is dat ook ouder worden en doodgaan op een humane manier kan."

U heeft moeite met de manier waarop NVVE en het Humanistisch Verbond aandacht vragen voor individuele zelfbeschikking?
"Ik mis het bredere perspectief. Door de focus op euthanasie en hulp bij zelfdoding, begeleid door enorme publiekscampagnes, zijn veel Nederlanders gaan denken dat goed sterven nog maar op één manier kan: via actieve levensbeëindiging. Daardoor blijven de enorme ontwikkelingen binnen de palliatieve zorg buiten beeld en worden onterechte verwachtingen opgeroepen in de richting van de artsen. Versmalling van het blikveld leidt altijd tot vermindering van keuzevrijheid."

U vindt dat in onze cultuur pijn en lijden niet geaccepteerd wordt. Dat heeft gevolgen van onze vrijheid van handelen, hoe kunnen we daar weerbaar tegen zijn?
"Anna Enquist schrijft in het nawoord van haar laatste boek 'De Verdovers' dat ze gefascineerd is door de twee verschillende manieren waarop in de medische wereld met pijn omgegaan wordt: in de anesthesiologie wordt pijn verdoofd, in de psychiatrie wordt pijn doorleefd. Ik denk dat die verdovingskant op dit moment overheersend is voor onze cultuur. Het zou de moeite waard zijn ons meer te verdiepen in de wijze waarop in verschillende tijden en culturen gezocht is naar wat er uit pijn en lijden geleerd kan worden. Dat vergroot onze vrijheid en weerbaarheid. Want als we voor iets vluchten voordat we het onderzocht hebben kunnen we nooit weten hoe we hier weerbaar tegen kunnen zijn."

Dit is een fragment uit langer interview op de site van het Humanistisch Verbond.

Meer informatie
Het radiocollege 'Hoe kan ik in vrijheid omgaan met het levenseinde?' komt uit een serie van drie: Hoe kan ik omgaan met kwetsbaarheid?  Deze colleges zijn gemaakt door HUMAN in samenwerking met de Universiteit voor Humanistiek.