'De wereld is niet maakbaar'

Jammer dat Bas Heijne zoveel aandacht besteed aan de veronderstelde terugkeer van religies en dat die bedreigend zouden zijn voor het humanisme. Maar zijn constatering dat het een misvatting is om te denken dat God vanzelf zou verdwijnen is natuurlijk volledig terecht. Want zolang mensen bang en onzeker blijven zullen zij troost zoeken bij een boven en buiten hen staande macht. Kennelijk slagen we er niet in angst en onzekerheid bij mensen weg te nemen. In tegendeel, die worden heden ten dage juist aangewakkerd door een geheel andere bedreiging. Een bedreiging die vooral uit de hoek komt van de neoliberale en neoconservatieve ideologie. Verwijzend naar Thomas Mann schrijft Carel Peeters in zijn essay De andere Erasmus. Een militante humanist dat een militant humanisme noodzakelijk is omdat het niet lijdzaam wil toezien hoe domheid, commercialiteit, aanstellerij, fanatisme en hebzucht de dienst gaan uitmaken. “Enige strijdlust is nodig om humanistische tegenkrachten in te zetten die, bijvoorbeeld, de menselijke waardigheid verdedigen”.

Rein Heijne
Huis van Erasmus

Rein Heijne

04 januari 2012

Voor een betere wereld hoeven we heus niet allemaal elkaars broeders te worden. We hoeven zelfs niet van elkaar te houden of elkaar leuk te vinden. Was het niet Anil Ramdas die zei dat hij niet verwachtte dat iedereen in Nederland hem leuk vond, alleen dat men beleefd bleef?

Stefan van den Broeck

02 januari 2012

]dat de wereld niet maakbaar is. Er is geen sprake van een ideaal dat onbereikbaar is. We willen toch het geloof afschaffen (inclusief het geloof in een ideaal, welk dan ook)?

just havelaar

31 december 2011

Bas Heijne stelt dat het accepteren van iemands menselijkheid los van zijn afkomst en cultuur rationeel niet zo moeilijk is; dat er zeker na de Tweede Wereldoorlog de breed gedragen, bij uitstek humanistische verwachting was dat het de mens ooit zou lukken zijn oorsprong en afkomst te overstijgen en de ander te erkennen als drager van essentieel menselijke waarden; maar dat in de praktijk bleek dat dat idee vaak genoeg een waardeloze abstractie was. Heijne vindt het besef dat de wereld niet maakbaar is waardevoller dan welke verheven gedachte over de broederschap der mensheid dan ook. “Alle mensen zullen nooit broeders worden, dat lijkt nu wel zeker”, aldus Heijne.
De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1949) erkent de inherente waardigheid van alle leden van de mensengemeenschap. De Franse filosoof Gabriel Marcel (1889-1973) zag de rechtvaardiging van de onvervreemdbare menselijke waardigheid als de historische opdracht van de filosofie. Deze rechtvaardiging moest volgens hem gezocht worden op het vlak van leven en dood en niet op het vlak van abstracte rationaliteit. De Franse filosoof Emmanuel Levinas ( 1906-1995) was van oordeel dat de (Westerse) filosofie in haar hoedanigheid van metafysica (heteronome religie met haar subject-subject-verhouding) de menselijke waardigheid in ogenschouw moest nemen.
Dit alles is van een andere orde dan de open-deur-constatering van Bas Heijne dat de wereld niet maakbaar is. Er is hier sprake van een ideaal, waaraan gestaag gewerkt kan worden, bijvoorbeeld via het onderwijs. Adequate wijsgerige vorming, als het kan. En: verwoording van dat ideaal in de Nieuwe Nederlandse Grondwet.

Cornelis Schavemaker, voormalig bestuursvoorzitter van HVO, humanistisch centrum voor onderwijs en opvoeding

Cornelis Schavemaker

23 december 2011