Dossiers:
Kunst en Wetenschap, De Maakbare Mens
Tags: autonomie, kennis
Filosoof Thomas Müller (Universiteit Utrecht) krijgt 1,5 miljoen euro voor onderzoek naar de vrije wil. Ook HUMAN besteedt aandacht aan de vrije wil en portretteerde eerder vier prominente Nederlandse onderzoekers die morrelen aan de grenzen van wie we denken te zijn.
Stuurt het brein ons of sturen wij ons brein? Internationaal is er vanuit de biologie, psychologie en andere takken van wetenschap baanbrekend onderzoek gedaan naar de werking van ons brein.
Nederlandse onderzoekers spelen hierin een belangrijke rol. Regelmatig stuiten zij op taboes. De conclusie dat ons gedrag wordt bepaald door processen in ons brein, staat haaks op het idee van de mens met een vrije wil.
Blinde vlek
Filosoof Thomas Müller krijgt een Europese subsidie van 1,5 miljoen euro voor een bijdrage aan het filosofisch debat over vrije wil, zo maakte de Universiteit Utrecht bekend. Ook zal hij aanhaken aan neurowetenschappelijk onderzoek en zich richten op perspectieven voor toekomstige onderzoek in de theoretische en praktische filosofie.
Müller betoogt dat de begrippen 'indeterminisme' en 'interventie' de belangrijkste blinde vlekken zijn binnen het debat over de vrije wil van de mens. Indeterminisme is de opvatting binnen de filosofie dat vrije wil en determinisme niet samen kunnen gaan en dat er gebeurtenissen zijn die dus niet veroorzaakt zijn door oorzakelijke gebeurtenissen.
De vrije wil bij HUMAN
HUMAN en de KRO zonden eind 2009 een vierdelige serie van Profiel uit over wetenschappers die het brein onderzoeken. Zijn we ons brein? Bekijk de uitzendingen online:
- Dick Swaab - 'Wij zijn ons brein'
De hersenen bevatten onze persoonlijkheid en dat is de reden dat wat je ook doet emotioneel geladen is. Swaab ontneemt ons de illusie van een vrije keuze of wil: ons brein leidt ons, in plaats van wij het brein.
- Wouter Buikhuisen - 'Ik zal nooit meer buigen'
Toen een kwart eeuw geleden de linkse kerk het evangelie van de maakbare samenleving verkondigde, tekende Wouter Buikhuisen ongewild z'n wetenschappelijke doodvonnis. Zijn pleidooi om onderzoek te doen naar de wisselwerking tussen biologische en sociale factoren bij crimineel gedrag, werd getorpedeerd als fascistisch.
- Eveline Crone - Het puberend brein
Eveline Crone, hoogleraar op het vakgebied van de neurocognitieve ontwikkelingspsychologie, deed onderzoek naar het puberbrein. Hersenonderzoek laat zien dat pubers domweg niet anders kunnen dan puberen.
- Frans de Waal - 'We zijn van nature goed'
Door zijn onderzoek naar het gedrag van apen heeft primatoloog Frans de Waal wereldfaam verworven. Zo nam hij in 2007 een prominente plaats in op de Time Magazine Top 100 van de meest invloedrijke mensen ter wereld. Hij is meerdere malen genoemd als potentiële Nobelprijswinnaar. Met zijn studie naar het gedrag van apen houdt hij de mens een spiegel voor.
Op de foto: Thomas Müller.
Je kunt wel doen wat je wilt, maar je kunt nooit willen wat je wilt. En dat is gratis. Het hoeft niet zo duur te zijn m.b.v. het denken wat gedachtes en vooronderstellingen te ontrafelen.
Er wordt door bijna alle wetenschappers, de denkdoos, het brein als veroorzaker gezien. Er “moet” een oorzaak zijn het onderzoek “moet” verder.
Waarom men iets wil, (zonder alle argumentaties) dat weet men niet. Er wordt een verhaal aanvast gemaakt omdat het vakgebied dat vereist, een verklaring te maken een concept, dat een verhaal gaat vormen wat logisch lijkt maar tenslotte bestaan deze uit gedachtes, uit opeenvolgende waarnemingen, een verhaal met een kop en een staart .
Het instrument wat men wil onderzoeken wordt onderzocht door het instrument zelf lijkt het. Vergeet men niet de onderzoeker de waarnemer te onderzoeken? Wat is de relatie tussen de waarneming en hoe betrouwbaar zijn de waarnemingen en de conclusies van de waarnemingen?
Wat is een waarneming , en wat bepaald of iets echt is of niet, tastzin, onderlinge afspraken, beelden, een sausje van gevoelens?
Maar niemand heeft ooit een IK gezien in die grijze brei dat is ons maar aangepraat. De ijdelheid dat we een eigenaar plakken op waarnemingen en die als IK toe-eigenen. Ik de onderzoeker; ik die denkt dat hij of zij een vrije wil heeft/bezit? Ik die denkt dat we geen vrije wil kunnen hebben? Ik als eigenaar van wel honderden afgelopen verschillende rollen; allemaal variabelen die ons het leven zuur kunnen maken zodra er teveel waarde aan wordt toegekend. Als objecten lijken wij te bewegen op een liniaal van jong naar oud, horizon wordt tot god verheven en de verticale impact is totaal vergeten.
Telkens maar weer van objecten aan de gekende kant een subject te maken, zelfs diepte zien is ons aangeleerd. Hoogstens is het brein een soort periscoop, de filmrol. Het leuke is dat een waarneming pas waar kan zijn of worden gemaakt door het geloof erin. En pas nadat een waarneming heeft opgehouden te bestaan wordt deze gekend, men kan pas iets kennen als iets opgehouden heeft te bestaan feitelijk. Het brein tovert heel erg snel alles aan elkaar en projecteert continuïteit als verhaal in waarnemingen.
Wat wij zijn is meer dan de som der delen en zal nooit benoembaar zijn of meetbaar worden want wat meetbaar is heeft een begin en een eind en als onderwerp van onderzoek is dat een waarneming (in ons, als waarnemers) en mogelijk dat wat stroompjes een reactie energie afgeven een soort lichtspoor laten zien in het brein. Het lijkt alsof men op water probeert te schrijven.
Wie wil er wat en wie denkt er wat te willen? Hoe weten we eigenlijk dat we zijn of hoe weet jij dat je bestaat? Hoe weet de onderzoeker dat hij of zij bestaat en niet deel is van het programma. Je denkt te kunnen kiezen uit varianten of variaties naargelang voorkeuren, aanleg, neigingen. Maar waarom men dan precies dat ene doet en niet het andere? We kunnen nooit willen wat we willen. Het lijkt alsof we doen wat we willen.
Menno
01 september 2010
Ik vraag me af in hoeverre filosofisch onderzoek meer duidelijkheid kan brengen in de vraag of het brein ons stuurt, of wij ons brein. Ik zou het geld liever besteden aan neurologisch onderzoek.
Filosofisch is natuurlijk wel de vraag wat het voor ons zelfbeeld als vrij denkende en handelende wezens betekent als aangetoond wordt dat ons brein ons denken en handelen stuurt. En voor de vraag in hoeverre wij in dat geval wel of niet verantwoordelijk zijn voor ons gedrag.
- Geen vrije wil is een reden om rekening mee te houden in het strafrecht. Strafvermindering bij vrijwillige behandeling en goede begeleiding na het uitzitten van de straf.
- Geen vrije wil, ook in sociologisch oogpunt? Kunnen volksleiders anders dan dat ze doen?
Wim Hartman
28 augustus 2010
Het blijft een probleem met wetenschap.
Is het noodzakelijk er objecten van te maken en te spreken over het brein, de mens, de wil, enzovoort
Het is maar de vraag of je het brein vindt als je hersens onderzoekt. Brengt het inzichten in de mens of in de reflexen die deze hersenactiviteiten oproepen?
Mogelijk doet filosofisch onderzoek weer nieuwe puntjes oplichten.
jacqueline
26 augustus 2010
1,5 miljoen! Het is nogal wat in deze tijd van economische crisis en bezuiniogingen!
Bovendien: wij hebben geen brein, maar zijn ons brein, zoals Dick Swaab m.i. terecht stelt. En hij kan het weten!
Robert Trost
26 augustus 2010
Levenseindekliniek gaat van start
'De Occupy-beweging heeft gelijk'
Een aanval op het humanisme
HUMAN-documentaires op 'The End'
Nieuwe hoorcolleges online
Wekelijks overzicht van nieuws, debat, agenda, blogs en HUMAN producties




















