Schrijver en historicus Chris van der Heijden maakte deze foto in Bombay toen hij een boek schreef over armoede. Hij was verontwaardigd over de ongelijke verdeling van geluk, maar hij kwam tot de conclusie dat de wereld uiteindelijk niets is opgeschoten met zijn boek. Van der Heijden: “Maar we kunnen het ook niet laten, hè? Schrijven, denken, doen. Net zomin als een vogeltje het kan nalaten om te zingen en te vliegen.”
Waarom dit beeld?
“Dit beeld staat op de cover van mijn boek ‘Een dollar per dag‘ en is een foto die ik zelf heb genomen in Bombay. De foto illustreert mijn onvermogen om bij die ander, dit meisje, te komen. De kloof tussen haar en mij is enorm.
Op moment van fotograferen zit ik in Bombay in zo’n klein taxietje waarin ik vanwege mijn lengte alleen liggend pas. Het meisje vroeg me door het raam om geld, maar omdat ik liggend niet in mijn zak kon schudde ik mijn hoofd. Zij draaide direct haar gezicht weg. ‘Rijke klootzakken’, sprak haar gezicht veelzeggend.
Mijn hart brak op dat moment en ik viste toch nog snel een paar dollar uit mijn zak. Meteen riep het kind heel hard: ‘Mamma!’ Het was hartverscheurend mooi. De taxichauffeur begon weer te rijden, ik zag hem glimlachen terwijl hij zacht herhaalde: ‘Mamma.’”
Wat zie je? Vertel…
“Je ziet hier dat dit meisje is opgesloten in haar eigen wereld. En daarmee sluit ze ook mij op zoals ik haar weer opsluit. Dit prachtige kind met die schitterende ogen en dat mooie haar, die kapotte vinger, ze draait zich van me af. Het is alsof we allemaal in ons eigen plastic, glazen kamertje zitten. Opgesloten.
Daarnaast zie je het gebrek aan hoop bij dit meisje; zonder aarzelen, zonder aandringen, wendde ze haar hoofd af, want ze ziet geen enkel perspectief meer.”
Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?
“Ik ben me erg bewust van mijn eigen onvermogen. Ik ken mijn beperkingen, mijn ‘opgeslotenheid’, mijn lulligheid. Feit dat ik dit beeld kies zegt veel over mijn relativering van alles, ondermeer van mijn eigen idealisme.
Ik schreef een boek over armoede, omdat ik verontwaardigd was over het geluk dat ik heb. Maar ik ben tot de conclusie gekomen dat mijn bijdrage zo weinig voorstelt: ík heb veel aan het boek overgehouden, maar de wereld is er niets mee opgeschoten. Als ik echt wat voor die arme mensen had willen doen, dan had ik beter 100 mensen blij kunnen maken met het geld dat ik voor dat boek heb gebruikt. Maar ik ben nou eenmaal een schrijver. En daarom schrijf ik.
Bovendien kwam ik er tijdens het schrijven achter dat ik vooral observeerde hoe ik zelf met die armoede omging en niet zozeer met die ander bezig was. Ik was - en ben - opgesloten in mijn eigen wereld. Op het moment van fotograferen had ik het gevoel dat het kind dat ook zo ervoer. Een groot gevoel van eenzaamheid.”
Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?
“Deze foto zegt wat over de over de enorme verschillen tussen arm en rijk in de wereld. Je kunt geluk hebben, zoals jij en ik, maar de meeste mensen hebben dat geluk niet. Je kan wel iets verbeteren in de wereld, maar vooral heel veel niet.”
Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?
“Het is het dilemma van schrijvers en intellectuelen. Ze doen hun werk, net als ik, denkende dat ze iets nuttigs doen maar dat is niet zo. De invloed van intellectuele producten is bovendien heel erg moeilijk te meten.
In onze calvinistische cultuur hebben we snel hoogdravende gedachten over onze daden. Je leeft met de illusie een steentje te kunnen bijdragen, maar uiteindelijk doe je gewoon werk waarmee je jezelf onderhoudt.
En we kunnen het ook niet laten, hè? Schrijven, denken, doen. Net zomin als een vogeltje het kan nalaten om te zingen en te vliegen.”
Vul in: Ik …, dus ik ben.
“Ik ben, dus ik ben."
Je bent toevallig op deze aardkloot in deze periode, op deze plek en in dit lichaam. Meer kan je er eigenlijk niet over zeggen. Alles wat ik eromheen vertel is versiering.
Mijn scepsis is waarschijnlijk geboren uit de neiging me af te zetten tegen alle franje. Maar uiteindelijk is het heel simpel: je bent hier statistisch gezien een jaar of 80 en maakt ondertussen mooie en vreselijke dingen mee. Niet meer en niet minder. Punt.”