Laurens Verhagen kiest een video uit 1969 waarin een beeld wordt geschetst van de digitale toekomst, want zo kan je eens met afstand naar onze huidige tijd kijken. De moeder bestelt kleren en de vader betaalt zijn rekeningen… via de computer. Laurens: “Het is opvallend dat veel van deze zaken lijken op hoe we anno 2010 ‘connected’ zijn.” Hij kiest daarbij de frase: Ik twitter, dus ik ben.

Waarom dit beeld?
"Het is buitengewoon interessant en leerzaam om toekomstbeelden uit het verleden te zien. Op die manier kijk je met een afstandsbril naar je eigen heden. Of beter gezegd: zie je wat voor dromen men in het verleden had over ons huidig tijdgewricht. Onze identiteit wordt zoals bekend voor een groot deel ontleend aan de hand van onze relatie tot de techniek. Dankzij dit soort filmpjes kan je dat weer eens met afstand bekijken."

Wat zie je? Vertel…
"Wat we zien is een typische optimistische ‘science fiction-blik’, zonder de last van het heden. We zien mensen die omringd zijn met de voor die tijd - we spreken over 1969 - meest futuristische spullen. Moeder de vrouw bestelt kleding, terwijl ze op een ander scherm de kinderen in de gaten houdt. Dan komt vader thuis. Als een soort commando neemt hij plaats achter een batterij schermen om zo alle in- en uitgaven in de gaten te houden. Het is opvallend dat veel van deze zaken lijken op hoe we anno 2010 ‘connected’ zijn. Men droomde destijds weg bij het idee om op een computer te kunnen winkelen. Of om het kroost in de gaten te houden."

Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?
"1969 is mijn geboortejaar. Mijn wereld zag er op dat moment nog op geen enkele manier uit zoals in dit filmpje. Zelfs het jaar dat ik begon te studeren – 1987 – leek nog totaal niet op dit toekomstvisioen. Hoe anders is dit in 2010. Op een veel indringender manier dan men in 1969 kon bevroeden is ons leven verweven geraakt met techniek. Onze online identiteit wordt hoe langer hoe belangrijker en is niet los te zien van de onze offline identiteit. Ook die van mij niet."

Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?

"De koningin – en veel mensen met haar – stelde bij haar kersttoespraak de vraag wat moderne communicatietechnologie met ons doet. Haar conclusie: zaken als internet en sms zijn schadelijk omdat ze ons dichter tot elkaar lijken te brengen. Maar dat is volgens haar een illusie; we blijven op veilige afstand van elkaar, schuilgaand achter onze schermen.

Of je het hier nu mee eens bent of niet, het filmpje herbergt nog helemaal niets van deze negatieve lading. Het laat dus een beeld van onze tijd zien ontdaan van alle waardeoordelen. In de plaats daarvan ademt het de naïeve hoop dat alles beter wordt naarmate er meer schermen zijn. Men droomde duidelijk van een technologisch leven."

Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?
"Ik geloof niet in het eenzijdige angstbeeld zoals dat door Beatrix wordt geschetst. Het is niet zwart/wit. Veel mensen komen met elkaar in contact door ongekende de mogelijkheden die internet biedt, helemaal nu internet hoe langer hoe meer mobiel wordt.

Het punt is dus niet dat we minder sociaal worden. De centrale vraag is eerder: waar en wie zijn we als we communiceren? Zijn we de persoon die op de bank zit naast zijn geliefde? Of zijn we @laurensvhg die tegelijkertijd via zijn smartphone ervaringen uitwisselt over het tv-programma dat op dat moment wordt bekeken met vele honderden anderen?

En er is een tweede punt. De positie van de mens in de technologische 21e eeuw is te vergelijken met die van een omgekeerd panopticum, zo betoogde al enige tijd terug de Canadese politicoloog Reg Whitaker in zijn boek met de omineuze titel ‘The End of Privacy‘. Het panopticum was in de achttiende eeuw het model voor de ideale gevangenis, een cirkelvormige gebouw met in het midden de toezichthouder. De gevangene staat zo permanent onder toezicht.

Het panopticum van het digitale tijdperk is echter gedecentraliseerd. Ieder mens zetelt zelf in het centrum en staat permanent van alle kanten onder toezicht. Niet alleen door ‘de overheid’, nee, de mens heeft zichzelf in dit centrum neergezet. Hij moet gezien en gehoord worden."

Vul in: Ik … dus ik ben.
"Ik twitter, dus ik ben. Waarbij Twitter staat voor ‘connected zijn’, deel uitmaken van het grote netwerk. Als je niet via Google gevonden wordt, besta je niet."