“Op het moment dat je verdraagt voel je echt dat je bent.” Dat zegt meedenker Baukje Prins, lector Burgerschap en Diversiteit aan de Haagse Hogeschool. Ze bespreekt voor ‘Dus ik ben’ een foto die zij tegenkwam op de website van de New York Times van twee vrouwen in de metro, een van hen gehuld in een niqaab. “Tolerantie is iets wat je moet opbrengen wanneer je met iets wordt geconfronteerd wat je moeilijk kan verdragen.” Baukje formuleert de frase: Ik verdraag, dus ik ben.
Waarom dit beeld?
“Ik koos voor dit beeld omdat de manier waarop de blonde vrouw naar haar buurvrouw kijkt wat mij betreft goed uitdrukking geeft aan het ongemak dat de orthodoxe islam in de westerse wereld teweegbrengt. Je ziet op het gezicht van de blonde vrouw een soort opmerkzaamheid. Ze vindt het niet echt prettig dat deze vrouw naast haar zit, maar ze oordeelt ook niet.”
Wat zie je? Vertel….
“De vrouw gehuld in de niqaab is een bijna onzichtbare figuur. We zien alleen haar handen en haar ogen. Ze heeft een ring om haar linkerhand, misschien een trouwring. Haar ogen zijn neergeslagen en ze is met de krant in de weer. Aan de ene kant is de vrouw helemaal verborgen en afgesloten voor de wereld door haar kleding. Aan de andere kant leest ze een krant en zit ze in de drukke metro. De tegenstelling tussen de vrouwen is groot. De blonde vrouw kijkt naar haar buurvrouw met een mengeling van ongemak en nieuwsgierigheid.”
Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?
“Ik snap het ongemak van de blonde vrouw goed. De boodschap van de gesluierde vrouw is: ik sluit mij van jullie af, ik wil niks met jullie te maken hebben. Ze wil niet eens haar gezicht laten zien en slaat haar ogen neer. Daardoor krijg je het onbehaaglijke gevoel dat je buiten gesloten wordt.
Dat unheimische gevoel zag ik ook in een tv-programma, een aflevering van ‘Jong’ van de EO. Een aantal klasgenoten zag een oude vriendin na jaren terug en opeens bleek ze een niqaab te dragen. Ze schrokken zich kapot. Een moest zelfs haar tranen verdringen. Toen het Turkse meisje zei dat ze zich nu pas echt vrij voelde wreef dat alleen maar meer zout in de wonden. Haar vriendinnen voelden zich daardoor afgewezen en buitengesloten.”
Wat zegt dit beeld volgens jou over onze samenleving?
“We leven in een democratische cultuur. Democratie betekent dat je transparant bent over waar je voor staat, en dat je elkaar met open vizier tegemoet treedt. Maar iemand die zich huldt in een niqaab sluit zich juist helemaal af van de samenleving. Daarom ligt het dragen van zo’n sluier op de grens van wat je in een democratische cultuur kan accepteren.”
Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op over ons mens-zijn?
“Of we wel of geen boerkaverbod moeten invoeren is een lastige vraag. Met elk verbod leveren we immers in op het ideaal dat iedereen mag zijn wie hij of zij is in onze samenleving. Zelf vind ik het daarom beter om het dragen van een boerka te tolereren. Daarmee geven we aan dat we er niet gelukkig mee zijn, maar het liever niet verbieden omdat we dan inleveren op voor ons ook belangrijke waarden: de vrijheid van godsdienst en de vrijheid hoe je te kleden. Met elk verbod maak je je eigen samenleving minder open.
Veel mensen denken bij tolerantie aan onverschilligheid. Maar tolerantie is iets wat je moet opbrengen wanneer je met iets wordt geconfronteerd wat je moeilijk kan verdragen. Op het moment dat je verdraagt voel je echt dat je bent. Je voelt onbehaaglijke gevoelens zoals ongemak of ergernis. Tolerantie betekent niet de andere kant op kijken. De blonde vrouw op de foto kijkt naar de vrouw met de niqaab. Ze laat haar gevoel van ongemak juist toe.”
Vul in: ik …, dus ik ben
“Ik verdraag, dus ik ben.”
De foto is afkomstig van de website van de New York Times en is gemaakt door Hazal Thompson.