'De regelgeving voor vreemdelingendetentie is soms pure Kafka'

Debat gelukszoekers - als een droom in een nachtmerrie verandert. Bookmark and Share

Spelregels
- Toon respect voor andersmans mening;

- De reactie moet betrekking hebben op de inhoud van het debat;

- Reageer met korte bondige teksten;

- Racistische teksten of ander haatzaaiend materiaal wordt verwijderd;

- Speel niet op de man.

'Bijf thuis, Europa is een hel!' Die waarschuwing geeft de de Oegandese migrant Ssuuna Golooba aan zijn landgenoten mee. Zijn boodschap is te zien in de documentaire 'Surprising Europe' van Rogier Kappers, die donderdag 12 augustus om 23.15 uur op Nederland 2 te zien is bij HUMAN.

Golooba wil met de film een reëel beeld schetsen van het leven in het Westen. Veel migranten vertrekken naar Europa met de droom in het paradijs te belanden waar het geld op straat ligt. De rauwe werkelijkheid is dat hen veelal een moeizaam bestaan als illegaal zonder werk en woning wacht.

Het crossemediale project Surprising Europe omvat naast de film ook een website met praktische informatie voor potentiële gelukszoekers en een televisieserie die in Afrika te zien zal zijn.

Rond de uitzending debatteren meedenkers over de komst van gelukszoekers. Ineke de Vries, directeur van het Humanistisch Verbond (HV), vindt dat er op een andere manier naar de invulling van de vreemdelingenwet gekeken moet worden. "Door deze mensen als criminelen te behandelen kweek je woede en haat en vergroot je het risico op criminaliteit bij illegale migranten."

Meedenkers

'In de omgang met illegalen overschrijden we grenzen'

Ineke de Vries

Ineke de Vries

Directeur Humanistisch Verbond

Wat vindt u van de stelling: Europa zit niet te wachten op illegale migranten. Er is geen werk voor hen, geen huis en geen geld.
"De vraag is niet of Europa op hen zit te wachten. Ze zijn hier en ze blijven hier. Het is niet mogelijk en niet wenselijk mensen te verbieden op zoek te gaan naar betere omstandigheden. Je ziet ook dat ze hun weg vinden en vaak aan werk weten te komen.

Het beeld is dat illegalen slecht en crimineel zijn. De vreemdelingendetentie is een ultimum remedium, maar wordt in de praktijk vrijwel altijd toegepast. Dat betekent een criminele behandeling van mensen die niet crimineel zijn. Zij hebben geen zicht op hun detentieduur en kunnen meermalen voor hetzelfde 'vergrijp' worden opgepakt. Door deze mensen als criminelen te behandelen kweek je echter woede en haat en vergroot je het risico op criminaliteit bij illegale migranten. Dat lees je ook in het rapport van Justitia et Pax."

U zei in een ander interview: 'Wij hier in het westen willen alles, we willen vrijheid over de grenzen heen, economische voorspoed. We propageren de vrije markt, maar zijn tegelijkertijd verbaasd dat anderen naar ons land komen om dat ook te doen. Daarin schuilt iets hypocriets.' Waarom zouden we in Europa migranten geluk en vrijheid ontzeggen en de grenzen gesloten houden?
"Het is goed je die vraag te stellen op grond van waarden waar wij in Nederland zelf aan hechten. Je ziet jongeren na hun studie vaak naar het buitenland vertrekken om te reizen, te studeren of te werken. Dat vinden we goed voor hun ontwikkeling. Zelf ben ik na mijn studie illegaal in de Verenigde Staten gebleven toen mijn toeristenvisum verliep. Ik had een baantje en heb me weten te redden. Dat werd hartstikke positief ontvangen door mijn omgeving.

Mijn situatie was in veel opzichten anders, maar toch, we zijn niet in staat op dezelfde manier naar migranten te kijken als naar onze jongeren. Beiden maken de keuze een beter leven te willen, hele menselijke behoeftes die we migranten ontzeggen. Daar zit iets egocentrisch in."

Nederland sluit in vergelijking met andere landen veel illegale vreemdelingen op en handelt daarmee in strijd met het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens. Wat kan daaraan gedaan worden?
"Het beleid zou moeten veranderen van opsluiten naar opvang, zodat migranten hun verantwoordelijkheid kunnen nemen om te werken aan hun terugkeer naar het land van herkomst. Daarnaast moet de regelgeving aangepast worden. Een criterium om vastgezet te mogen worden is het niet hebben van vaste woon- en verblijfplaats. Sommigen hebben die bij familie of vrienden, maar ze hebben geen papieren om zich bij de gemeente in te schrijven en dan telt het niet als woon- of verblijfplaats. Dat is pure Kafka.

Er moet veel meer ruimte komen om naar individuele oplossingen te kijken. HUMAN heeft de documentaire 'De Vreemdelingenrechter' uitgezonden, waarin te zien is hoe weinig ruimte vreemdelingenrechters hebben voor maatwerk. De keuzes worden bij een individuele aanpak ingewikkelder, maar er wordt dan wel recht gedaan aan de verdragen die Nederland heeft gesloten.

Daarnaast moet er een oplossing komen voor de onuitzetbaren zonder papieren. Die kun je niet zomaar op straat zetten. Geef ze een verblijfsvergunning als keer op keer blijkt dat ze niet terugkunnen naar hun herkomstland. Nederland kan dat niet alleen oplossen. In Europa zou een gemeenschappelijk beleid moeten komen voor deze groepen mensen."

Wat vindt u van de stelling: De keuze naar Nederland te komen is voor illegale migranten niet altijd individueel bepaald. Thuis blijft er een schare familieleden achter die hen met grote verwachtingen heeft weggestuurd. Om hen een menswaardiger bestaan te bieden zou het goed zijn een vorm van tijdelijke arbeidsmigratie mogelijk te maken.
"Voor de groep die je in 'Surprising Europe' ziet, geldt dat ze onder druk van familie staan om naar Europa te vertrekken. Er zijn ook illegalen wiens veiligheid in eigen land onder druk staat, homoseksuelen die zich onveilig voelen en slachtoffers van mensenhandel. Mensen die hier een beter bestaan zoeken, moeten meer ruimte krijgen om te werken door tijdelijke arbeidsmigratie. Europees beleid is belangrijk om een aanzuigende werking te voorkomen. De angst dat er dan veel meer mensen deze kant op zullen komen, ervaar ik als een dooddoener en het probleem lossen we er ook niet mee op."

Denkt u dat veel ellende te voorkomen is door via Surprising Europe in de herkomstlanden reële voorlichting te geven?
"Het is soms niet verantwoord hoe mensen hierheen komen. Het is goed te kijken hoe je de beeldvorming over het Westen kunt doorbreken.

Het idee van Van Kalmthout om in Nederland een publiekscampagne te starten om de angst voor vreemdelingen weg te nemen is prima. We moeten het beeld doorbreken dat illegale migranten een amorfe groep is die uitsluitend misbruik maakt van Nederlandse regelingen. Je zou haast vergeten dat er een mens schuilgaat achter een 'illegaal'."

Wat is uw oplossing van het illegale migrantenprobleem: de grenzen verder open, alle grenzen volledig open of de situatie in Afrika verbeteren?
"Het gaat er vooral om hoe je met migranten omgaat als ze hier zijn. Maak tijdelijke arbeidsmigratie mogelijk door zoals Van Kalmthout zegt een greencard uit te delen waarmee mensen hier tijdelijk kunnen werken. Zorg dat migranten ergens naar terug kunnen door ze de ruimte te geven en te ondersteunen om over grenzen heen netwerken te ontwikkelen. Om terug te kunnen keren, hebben ze contacten in het herkomstland nodig.

Het gaat bij dit alles om menselijke waardigheid. Ik hoop dat er een omslag komt en dat we bereid zijn op een andere manier naar de invulling van de vreemdelingenwet te kijken. Samen met Amnesty bekijkt het Humanistisch Verbond de mogelijkheid een debat te beginnen over de vraag hoe we menselijke waardigheid binnen de geest van de wet op een andere manier kunnen invullen. In omgang met illegalen en met name de groep onuitzetbaren overschrijden we nu grenzen."

'De euro's liggen hier wel degelijk voor het opscheppen'

Marcel van Engelen

Marcel van Engelen

Journalist en auteur 'De Gelukzoeker'

Wat vindt u van de stelling: Europa zit niet te wachten op illegale migranten. Er is geen werk voor hen, geen huis en geen geld.
"De economische crisis heeft veel veranderd. Voor de crisis was Spanje bijvoorbeeld heel blij met illegale fruitplukkers, terwijl ze er nu geen behoefte aan hebben. Ook in Nederland werken veel illegalen in de horeca, schoonmaak en als krantenbezorger.

Amadou, de hoofdpersoon uit mijn boek, werkte op een wietplantage en was daar niet de enige illegaal. ‘Dat illegaliteit bestaat in mijn stad zonder dat je het ziet’, kreeg ik veel als verbaasde reactie op het boek te horen. Er gebeurt veel meer door illegalen dan je denkt. Een voordeel is dat ze niet zeuren en hard werken.

Overigens knijpt de overheid de laatste jaren geen oogje meer toe, zoals Van Kalmthout zegt. De aanpak is harder geworden en de politie valt regelmatig schoonmaakbedrijven en kwekerijen binnen."

Ineke de Vries, directeur van het Humanistisch Verbond (HV) zei eerder: ‘Wij hier in het Westen willen alles, we willen vrijheid over de grenzen heen, economische voorspoed. We propageren de vrije markt, maar zijn tegelijkertijd verbaasd dat anderen naar ons land komen om dat ook te doen. Daarin schuilt iets hypocriets.’ Waarom zouden we in Europa migranten geluk en vrijheid ontzeggen en de grenzen gesloten houden?
"Ze heeft helemaal gelijk. Alleen is het niet zozeer hypocriet als wel onrechtvaardig. Stel dat we een wereldregering met een wereldgrondwet hadden, dan zou het raar zijn als sommige burgers niet naar de andere kant van de wereld mogen gaan.

Helaas is de wereld onrechtvaardig. De grenzen opengooien is jammer genoeg politiek niet haalbaar. Mensen die het goed hebben verdedigen hun hachje. Dat is een vrij natuurlijke reactie die je altijd ziet."

Wat vindt u van de stelling: De keuze naar Nederland te komen is voor illegale migranten niet altijd individueel bepaald. Thuis blijft er een schare familieleden achter die hen met grote verwachtingen heeft weggestuurd. Om hen een menswaardiger bestaan te bieden zou het goed zijn een vorm van tijdelijke arbeidsmigratie mogelijk te maken.
"Amadou is exemplarisch voor heel veel Senegalezen met een hele familie achter zich die de reis via mensensmokkelaars bekostigd heeft. Voor hen zou tijdelijke arbeidsmigratie kunnen werken. Spanje heeft in het verleden een paar duizend Senegalezen een paar maanden legaal aan het werk gezet om de illegale overtochten naar de Canarische eilanden tegen te gaan.

De vraag is of een land tijdelijke arbeidsmigratie wil invoeren. Als er arbeidskrachten nodig zijn, werkt het goed. Nu het crisis is, wil Spanje geen Senegalezen meer. Op termijn zullen vooral hoogopgeleide werknemers nodig zijn en geen analfbete jongemannen als de huidige illegale immigranten. Van Kalmthout heeft in zoverre gelijk: Als het in het belang van Nederland is om arbeidskrachten hierheen te halen, zullen we het doen."

Denkt u dat veel ellende te voorkomen is door via Surprising Europe in de herkomstlanden reële voorlichting te geven?
"Voorlichting kun je niet tegen zijn, al verwacht ik er geen wonderen van. Het misverstand is: in Afrika denken ze dat het geld in Europa op straat ligt en dat is niet zo denken wij. Maar vanuit Afrikaans perspectief vallen de euro’s wel degelijk van stoep te scheppen.

Iemand die in Senegal zeven dagen per week werkt voor een maandloon van 80 euro, kan beter heel moeilijk en zwaar illegaal werk in Nederland doen als hij daarmee met een beetje geluk 400 euro verdient. Dat is vijf keer zoveel en daar kun je het risico wel voor lopen dat je misschien dakloos wordt.

In Senegal kennen ze inmiddels de nadelen door spotjes op tv en via concerten van Youssou N’Dour. Ook hebben ze een broer of een neef in Europa via wie ze soms toch horen hoe moeilijk het is. Toch proberen ze het, want in Senegal hebben ze weinig kansen. Daar kun je met geen tien campagnes tegenop."

Wat is uw oplossing van het illegale migrantenprobleem: de grenzen verder open, alle grenzen volledig open of de situatie in Afrika verbeteren?
"Er is maar één echte oplossing: de verschillen tussen arm en rijk verkleinen. Het misverstand is dat wij dat moeten doen. Dat moeten de Afrikanen vooral zelf doen. Wel moeten we zorgen dat ze ertoe in staat zijn, bijvoorbeeld door handelsbarrières weg te nemen en dat gebeurt mondjesmaat. Alle andere oplossingen zijn lapmiddelen."

'Illegalen zijn vaak niet voorbereid op de omstandigheden waaronder ze hier moeten leven'

Anton van Kalmthout

Anton van Kalmthout

Emeritus hoogleraar straf- en vreemdelingenrecht

Wat vindt u van de stelling: Europa zit niet te wachten op illegale migranten. Er is geen werk voor hen, geen huis en geen geld.
"Officieel is er volgens de overheid geen behoefte aan ongeschoolde arbeid. In theorie moeten aardbeien geplukt worden door werklozen, maar die krijg je daar niet voor. In Nederland werken vele tienduizenden illegalen in kassen en als huishoudelijke hulp. De economie profiteert van die goedkope arbeidskrachten. De overheid ziet ook wel in dat illegale arbeid een functie heeft en bestrijdt het om die reden slechts mondjesmaat. Daardoor blijft de aanzuigende werking voor migranten aanwezig."

Ineke de Vries, directeur van het Humanistisch Verbond (HV) zei eerder: 'Wij hier in het westen willen alles, we willen vrijheid over de grenzen heen, economische voorspoed. We propageren de vrije markt, maar zijn tegelijkertijd verbaasd dat anderen naar ons land komen om dat ook te doen. Daarin schuilt iets hypocriets.' Waarom zouden we in Europa migranten geluk en vrijheid ontzeggen en de grenzen gesloten houden?
"Ik schaar me achter het HV: Met welk recht ontzeggen wij anderen een menswaardig bestaan? Maar de betrokkenheid bij mensen die minder bedeeld zijn, is bij velen niet groot. Bij een tv-actie storten we nog wel geld, zolang ze maar niet hierheen komen.

Zoals wijlen prins Claus zei: 'Als we het niet brengen, komen ze het halen.' Daarom moeten we de ontwikkelingshulp niet stopzetten, zoals sommige politieke partijen willen. Als we ontwikkelingslanden niet helpen, zijn mensen wel gedwongen hun land te verlaten. Die vluchtelingen moeten we op Europees niveau ondersteuning bieden. Er zijn landen in Europa die meer hulp kunnen bieden."

Nederland sluit in vergelijking met andere landen veel illegale vreemdelingen op en handelt daarmee in strijd met het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens. Wat kan daaraan gedaan worden?
"Nederland sluit per honderdduizend inwoners zoveel illegalen op, dat het aan de top van Europa zit. Het regime waaronder ze gevangen zitten, is vaak slechter dan dat van iemand die vijftien jaar vastzit voor moord. Dat is een vernederende behandeling en daarmee in strijd van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Die behandeling is tevens een reden dat mensen de kont tegen de krib gooien en weigeren mee te werken aan hun terugkeer. Dat maakt het beleid ineffectief.

Bovendien zijn er tal van alternatieven om aan hun terugkeer te werken. Je kunt open centra instellen, waar mensen niet opgesloten worden, maar wel onderdak krijgen en aan hun terugkeer werken. Daarnaast kan iemand borg staan voor een migrant of geef ze elektronische enkelbandjes.

Als de overheid mensen toch per se wil vastzetten, haal dan het detentieregime eraf. Sluit ze op in een particuliere setting, met veel bewegingsvrijheid in het gebouw, toegang tot internet en biedt hen onderwijs om zich voor te bereiden op hun terugkeer. Dan kunnen ze met opgeheven hoofd terug. Nu gaan ze vaak als loser terug die het niet gemaakt heeft in het Westen en daarom verzetten ze zich coûte que coûte tegen hun uitzetting. Ik vind het onbegrijpelijk dat we in Nederland die veranderingen niet willen doorvoeren."

Wat vindt u van de stelling: De keuze naar Nederland te komen is voor illegale migranten niet altijd individueel bepaald. Thuis blijft er een schare familieleden achter die hen met grote verwachtingen heeft weggestuurd. Om hen een menswaardiger bestaan te bieden zou het goed zijn een vorm van tijdelijke arbeidsmigratie mogelijk te maken.
"Ik pleit daar al jaren voor. Wat in de VS de 'greencard' is, zou in Europa de 'bluecard' moeten zijn. Daarmee geef je werknemers van buiten Europa de mogelijkheid hier te werken, met de garantie dat iemand terugkeert.

Het mes snijdt aan twee kanten: arbeidsmigranten kunnen het verdiende geld kan naar huis sturen en werkervaring opdoen, wat goed is voor de ontwikkeling van een land. Tegelijk voorkom je dat Derde Wereldlanden permanent beroofd worden van hun beste krachten. Nu is zo’n voorstel vloeken in de kerk, maar over twintig jaar zal zo’n systeem onvermijdelijk blijken als er in Europa door demografische gevolgen enorme tekorten aan arbeidskrachten zijn."

Denkt u dat veel ellende te voorkomen is door via Surprising Europe in de herkomstlanden reële voorlichting te geven?
"De beelden die men heeft van Europa zijn vol optimisme, alsof het hier het paradijs is. Daardoor zijn illegalen vaak niet voorbereid op de omstandigheden waaronder ze hier moeten leven. Het beeld kantelen is moeilijk. De slechte economische situatie dwingt migranten hun land te verlaten en het beeld van de rijkdom in het westen trekt mensen aan.

Die factoren zijn enorm moeilijk te beïnvloeden. Voorlichting is daarbij noodzakelijk, maar het is heel moeilijk goede informatie te bieden. De meeste illegalen kwamen vorig jaar uit Afghanistan, Somalië, China, Irak, Marokko, Algerije en Nigeria. Landen waarvan je je voor kunt stellen dat mensen er vertrekken, maar waar het moeilijk is een voorlichtingscampagne te starten."

Wat is uw oplossing van het illegale migrantenprobleem: de grenzen verder open, alle grenzen volledig open of de situatie in Afrika verbeteren?
"Er is niet één oplossing, een combinatie is noodzakelijk. Binnen Europa moeten de mogelijkheden voor arbeidsparticipatie worden vergroot. Daarnaast moeten we veel meer investeren in ontwikkelingshulp in de landen waar de grootste problemen zich voordoen.

Daarnaast zou de Nederlandse overheid een voorlichtingscampagne moeten organiseren om de mentaliteit ten opzichte van vreemdelingen in de Nederlandse samenleving te veranderen. Het beeld van massamigratie en van een tsunami aan vreemdelingen is niet in overeenstemming met de feiten. Jaarlijks gaat het om een paar duizend immigranten. Sommige politieke partijen gebruiken dit soort beelden omdat het hen goed uitkomt voor hun politieke agenda. Dat beïnvloedt onze negatieve houding ten opzichte van vreemdelingen. Ik ervaar het als wetenschapper als uitdaging om me daar tegen teweer te stellen en het Humanistisch Verbond hoort daar ook bij."