Ons tweede leven

dinsdag, 09 oktober 2012

Reacties0

"Waarom voelen we ons aangetrokken tot crimineel gedrag?" Zo luidde de vraag aan 'Gawie Weet Raad' afgelopen zondagavond tijdens de derde proefuitzending van 'Het Filosofisch Kwintet Radio'.

In Oliver Stones 'Natural Born Killers' (1994) raken twee delinquenten, Mickey en Mallory, verliefd op elkaar. Nadat ze Mallory’s ouders (vader een verkrachter, moeder kijkt werkeloos toe) op sadistische wijze hebben omgebracht, trekken ze als een postmoderne Bonnie-en-Clyde plunderend en moordend door het land. 

'American Maniacs'
Ze ontpoppen zich in seriemoordenaars. Wanneer ze eindelijk worden gearresteerd worden ze wereldberoemd, vooral dankzij het programma 'American Maniacs' van reporter Wayne Gale. Door zijn verslaggeving wordt de opwinding rond Mickey en Mallory tot een hoogtepunt gevoerd. Zoals een geïnterviewde op straat het stelt: "Mickey en Mallory representeren de mooiste ontwikkeling op het gebied van massamoord sinds de zaak van Charles Manson. Maar zij zijn véél cooler!"

Gale speelt hierop in. Hij vat het plan op Mickey in de gevangenis te interviewen. Deze uitzending, zegt de journalist, zal even belangwekkend zijn als de beroemde televisiegesprekken tussen president Richard Nixon en de Britse presentator David Frost. Hij krijgt gelijk: miljoenen kijkers krijgen Mickey-en-Mallory-koorts.

Maar dan slaat de vlam in de pan. Het gesprek wordt ook in de gevangenis uitgezonden. Men komt in opstand, opgezweept door Mickeys statement dat hij een 'natural born killer' is, en dat de capaciteit te moorden eigenlijk in ons allemaal zitten, dat de media in werkelijkheid corrupt zijn, dat zij een bezoedeling van deze natuurlijke menselijk staat veroorzaken.

Held
Voor de gevangenen én voor de kijkers en luisteraars thuis is Mickey de killer nu held, filmster en Messias in een. Zijn misdaden worden gevierd. En het kwaad krijgt een vriendelijk gezicht. 

'Celebrated criminality' heet dat. Maar hoe ontstaat de gevierde crimineel?

Transgressie
Centraal staat het idee van transgressie. Het doorbreken van grenzen. Transgressie als zodanig – het overtreden van regels geaccepteerd door de gemeenschap – is deel van het dagelijks leven, een centraal element in het carnavaleske, zoals de filosoof Mikhail Bakhtin dat omschrijft, waarin de mens instinctmatig plezier put in het overschrijden van de grenzen. 

Hiervan is de hilarische, hedonistische gevangenisopstand in 'Natural Born Killers' een schoolvoorbeeld.

Het is een soort adrenaline-fix: dat plezier dat we beleven aan het overtreden van regels. Zo verkneukelen we ons in de geneugten van ons 'tweede leven' zoals Bakhtin het stelt. Waarmee hij bedoelt: een leven gedefinieerd door carnavaleske opwinding en het wentelen in excessen en obsceniteiten, in het verwerpen van conventies. 

'Gevierde crimineel'
Wat mooi blijkt uit 'Natural Born Killers' is het genot dat we putten in dat ongehoorzaam zijn. De 'gevierde crimineel' belichaamt onze onderdrukte behoefte aan transgressie, aan afwijkend gedrag.

Maar waar gaat het dan uiteindelijk om? Gereflecteerd in de glorie, als het ware, van de crimineel, in zijn beroemdheid en in zijn succes als celebrity zien we ons eigen streven naar macht. Door ‘celebrated criminality’ – in de kern subversief – denken we die macht te kunnen bereiken.

De consequentie is verontrustend. 'Natural Born Killers' creëert een beeld van de moderne mens als een losgeslagen wezen dat eenmaal de weg gewezen door de 'celebrated criminal' zijn ware aard ontdekt. Zie de titel van de film.