Geld geldt

donderdag, 27 september 2012
Bookmark and Share

Oktober is Maand van de Geschiedenis. Omdat wij allemaal een beetje armer zullen worden in deze crisistijd, is het thema goed gekozen: armoede en rijkdom. Aan het begin van de 20ste eeuw bepaalden welstand en sekse je politieke rechten. Dat is nu voorbij. Maar de opvatting dat welstand iets zegt over je karakter is hardnekkig.

Het algemeen kiesrecht werd in 1917 ingevoerd. U moest dan trouwens wel man zijn, vrouwen mochten daar pas vanaf 1919 aan meedoen, dankzij Aletta Jacobs. De conservatieven en een deel van de liberalen vonden het maar niks, dat algemeen kiesrecht. Dan gingen ineens ook de armen meestemmen, dat wil zeggen, de ruime meerderheid van de bevolking. De socialisten zouden zomaar het landsbestuur over kunnen nemen en dat betekende natuurlijk de ondergang van Nederland! Herkent u iets?

Meebepalen = meebetalen
Het censuskiesrecht bepaalde tot aan 1917 dat je een mate van welstand moest hebben om te mogen stemmen. Die welstand werd afgemeten aan de belasting die je betaalde, de huur, je diploma's, je opgebouwde vermogen en je loon. Als je wilde meebepalen, moest je meebetalen. Vrouwen mochten sowieso niet meedoen, die werden prima vertegenwoordigd door hun man en waren bovendien veel te grillig en emotioneel.

Bent u mens?
De koppeling 'welstand' en het recht je politieke stem te laten horen, wijst naar meer dan het principe 'meebepalen is meebetalen'. Er zit ook de vooronderstelling in dat welstand verwijst naar karakter. Bezit zegt iets over de persoon en bijbehorende rechten. In het venster 'sociale bewegingen' van de Humanistische Canon komt dat element aan de orde. Wie moet je zijn om rechten te hebben? Wanneer ben je 'mens' genoeg om mee doen? Zijn vrouwen, slaven en armen ook individuen met rechten? In de geschiedenis - ook van het humanisme - ben je volwaardig mens als je de vorm van een blanke man met welstand hebt. Het duurde eeuwen voor ook anderen als volledig individu werden beschouwd.

'It's about morality, stupid!'
Voor ons, hedendaagse personen, zijn armoede en rijkdom niet meer bepalend voor volledig mens-zijn. Geld speelt nu een andere rol in de verkiezingen. Maar de moraal dat welstand iets zegt over je karakter is niet verdwenen. Cognitief linguïst George Lakoff vraagt zich af waarom Amerikanen tegen belastingverhoging voor de topinkomens zijn, terwijl dat voor hen zelf financieel ongunstig uitpakt. Ze stemmen tegen hun belang in. Hij verbindt het aan een republikeinse moraal: als je goed bent opgevoed, ontwikkel je discipline en ben je in staat je brood te verdienen.

Een 'goed mens' is verbonden aan 'goed geld verdienen'. Het gaat dus om de moraal, niet om de belangen ('It's about morality, stupid!'). Misschien speelt het toeschrijven van morele karaktertrekken aan rijkdom en armoede - naast macht en belangen - een grotere rol dan we vermoeden. Niet je handen ophouden, maar handen uit je mouwen!

Foto Esther Wit: Copyright Ilona van Egdom


kleiner | groter

security image
Schrijf de security code over


busy