Leven en liefde in het avondrood

donderdag, 20 september 2012
Bookmark and Share

Niels Bosman schrijft: "Humanisten zijn vrij van religieuze waarden en ervaren niet de druk van een goddelijke moraal. Jij bepaalt of je leven klaar of niet meer de moeite waard is. Wel heb je het vraagstuk of je achteraf geen spijt krijgt van euthanasie. Mensen die weer herstellen van kanker zouden spijt krijgen als ze euthanasie plegen. Maar dat is lastig achteraf te zeggen."

Over euthanasie wordt doorgaans veel gezegd, maar deze lezer van en luisteraar naar 'Gawie Weet Raad' snijdt wel een heel bijzonder punt aan, namelijk: kun je spijt krijgen van je eigen zelfdoding?

De vraag is minder gek dan hij klinkt.

Verliefd in zijn laatste minuten
Majoor Peter Carter (David Niven) kiest voor de dood. Hij doet dat haast euforisch, want in zijn laatste minuten is hij verliefd geworden. Op een stem. Het is June (Kim Hunter), een Amerikaanse werkzaam in de luchtverkeersleiding in Londen. We schrijven mei 1945.

De situatie: op de terugweg van een missie in Duitsland wordt Peters Lancaster-bommenwerper door luchtafweergeschut geraakt. Zijn bemanning is dood, het toestel, fel verlicht in het avondrood, staat in brand. Peter heeft geen kans. Er is geen parachute.

In zijn doodsuur ontdekt Peter de liefde. Maar hij weet dat zijn leven over is. Daarom beslist hij zelf voortijdig een einde eraan te maken – hij springt naar buiten, zijn dood tegemoet.


Dan wordt Peter op het strand wakker. Voor dit wonderwerk is er een plausibele verklaring: door de mist en wolken kon de Dood hem niet vinden. Wanneer de vertegenwoordiger van de Dood zich alsnog bij Peter meldt, is hij niet meer gecharmeerd van het idee dood te zijn. Ik ben tenslotte verliefd, zegt hij. Van de Dood krijgt Peter vervolgens drie dagen om aan te tonen waarom hij dan zo graag wil blijven leven, na nota bene zélf te hebben besloten een einde aan zijn leven te maken.

Grens tusen leven en dood
Deze film – 'A Matter of Life and Death' (1946) van het Britse duo Michael Powell en Emeric Pressburger – is een meesterlijke overpeinzing van de mystieke grens tussen leven en dood. Wanneer is het leven echt 'klaar'? En wat krijgen we dan in ruil voor onze vrijwillige keuze voor 'die andere wereld’, zoals de regisseurs het domein van de dood nomen?

Natuurlijk zijn deze vragen allemaal gerelateerd aan één kwestie: wat maakt het leven de moeite waard, en wanneer is het punt bereikt waarop deze voorwaarden niet meer legitiem zijn?

De luchtaanval
Ik vermoed dat de sleutel tot zowel Niels vraag als de film van Powell & Pressburger te vinden is in de luchtaanval uitgevoerd door de Lancaster en waarin honderden, misschien duizenden mensen zijn omgekomen. 

Peter heeft dat meegemaakt, sterker, hij is op dat moment de verantwoordelijke. Niet ondenkbaar is dat hij derhalve zijn eigen leven niet meer naar waarde kan schatten. Oorlog ontmenselijkt.

Liefde
De stem van de beeldschone vrouw, verlokkelijk uitbeeld met Technicolor-schaduwen door cameraman Jack Cardiff, brengt hoop. Jawel, de liefde.

Powell & Pressburger laten ons zien waaruit het leven écht bestaat, wat dat leven de moeite waard maakt, ook aan het einde ervan. In de film citeert iemand de Romantische schrijver Sir Walter Scott: "Love rules the earth, the camp, the grove/This earth below and heaven above/For love is heaven and heaven is love."