Levensles 10: een gelukkig einde is een droombeeld

woensdag, 05 september 2012

Reacties0

Areke Guijs schrijft in een reactie op de vorige aflevering van 'Gawie Weet Raad': "Zodra een mens beseft dat hij niet 'genetisch' schuldig is, dat zijn schuldgevoel hem is aangeleerd of aangepraat, dat ieder mens zijn beperkingen heeft en dat dat prima is, komt energie vrij voor een schuldloos bestaan. Dat is niet onmogelijk."

Waarmee de vraag rijst: slaagt de Master of Suspense er eigenlijk zelf in zich te ontworstelen aan zijn eigen met schuld doortrokken verleden, waarmee hij ons tóch een sprankje hoop biedt met zijn films?

'Family Plot'
Neem 'Family Plot' (1976), zijn laatste film. Waarin de hoofdpersoon, de sukkelige George (Bruce Dern), samen met zijn vriendin, de helderziende Blanche (Cathleen Nesbitt), oog in oog komt te staan met twee oplichters, Arthur (William Devane) en Fran (Karen Black), die rijken kidnappen en losgeld in de vorm van diamanten eisen.

Belangrijke Hitchcock-motieven passeren de revue: de speurtocht naar iets of iemand; de connectie tussen seks en diefstal (of juwelen) zoals eerder verbeeld in 'To Catch a Thief' en 'Marnie'; voedsel (of het eten) als symbool van geestelijke leegte; en het zoeken naar de juiste identiteit.

Dat laatste krijgt een staartje in 'Family Plot'. Hitchcock laat zien dat het antwoord op de vraag wie je bent onlosmakelijk verbonden blijft aan het verleden.

Zoals in 'Vertigo', 'The Birds' en 'Psycho' toont Hitchcock de mens als een gevangene in de cyclische beweging van tijd. Vrije wil bestaat niet; de mens is gedoemd eindeloos dezelfde fouten te begaan. Deze herhaling houdt in dat schuld van generatie op generatie wordt overgedragen.

In 'Family Plot' zijn nog meer bewijzen dat Hitchcock sterk door zijn katholieke opvoeding werd beïnvloed. In het verhaal wordt een priester door Arthur en Fran gekidnapt en in een kelder opgesloten. Dat gebeurt voor de ogen van George die opmerkt: "When I was a boy he (de priester, G.K.) made me feel I was something evil."

Steeds weer in de afgrond
Dit idee keert terug in bijna alle films van Hitchcock: de mens is slecht en de mogelijkheid tot verlossing is afwezig. Telkens weer worden we de afgrond in getrokken, zoals Scottie, metaforisch, aan het einde van 'Vertigo', of Marion Crane die in de douchemoordscène genadeloos gestraft wordt voor haar morele besluit het gestolen geld terug te geven.

Maar dan: aan het einde van 'Family Plot' laat de Master of Suspense zijn personages de gestolen diamanten teruggeven. Dat is atypisch Hitchcock – er gloort wél hoop?

Nee. Ik denk dat Hitchcock heel goed wist dat deze figuren – een lapzwans van een taxi-chauffeur en diens karikaturale vriendinnetje – ongeloofwaardig zijn, dat de kijker zich veel liever en gemakkelijker identificeert met de twee slechteriken in het verhaal: de beeldschone blondine en haar aantrekkelijke vriend. Ja, ze worden gestraft voor hun daden, maar wat zijn ze schitterend, deze criminelen, deze laag-bij-de-grondse, 'larger-than-life'-figuren die door en door slecht zijn!

Herkenbaar
Het slechte in mensen zijn herkenbaar. Identificeerbaar. En daardoor inspirerend, haast subliem om te zien. Zo leren we hoe te leven, hoe te overleven: accepteer het duistere in de menselijke geest, zie de hilariteit van de situatie, huiver bij het idee dat je geen kant op kan.

De laatste levensles van Hitchcock
Dit is de laatste in de serie 'De Levenslessen van Alfred Hitchcock'. Lees alle afleveringen nog eens terug. En binnenkort: de 'Gawie Weet Raad' Verkiezingsspecial!