Levensles 9: wij zijn allemaal schuldig

donderdag, 30 augustus 2012
Bookmark and Share

Van een anonieme lezer - een vraag over schuld. "Het lijkt alsof de schuld die iemand voelt, lang niet altijd te herleiden is tot een concrete handeling of een falen van de persoon in kwestie. Kan het zijn dat schuld wordt doorgegeven van generatie op generatie, als een ondefinieerbaar maar onvervreemdbaar deel van je persoonlijkheid?" 

Beste Anoniem, behalve aan moord maakt de 'Master of Suspense' de kijker onherroepbaar schuldig aan nog een basische menselijke handeling in zijn meesterwerk 'Frenzy' uit 1972, en dat betreft het eten. 

Voedsel als motief
Voedsel als motief maakt 'Frenzy' tot een van Hitchcocks meest persoonlijke films. Net als de seriemoordenaar Bob Rusk (Barry Foster) in de film waren Hitchcocks ouders groentehandelaren in Londen.

Het beroemde incident waarin Hitchcock als jongetje door zijn vader naar het politiebureau werd gestuurd, met een brief waarin staat dat hij wegens slecht gedrag moest worden opgesloten, echoot sterk in de film: de onschuldige barman en oorlogsheld Richard Blaney (Jon Finch) slaat op de vlucht wanneer hij wordt aangezien voor de 'neck tie murderer', die in werkelijkheid Bob Rusk is, gladjanus van Covent Garden.

Op zoek naar bevrediging
'Frenzy' valt te lezen als een vervolg op 'Psycho', een film waarin de hoofdpersoon vergeefs probeert zichzelf te 'vullen'. Net als Norman Bates is Bob Rusk een leeg personage dat constant, en zonder succes, op zoek is naar bevrediging.

De verkrachting van en moord op Richards ex-vrouw is een pijnlijke studie in impotentie. Terwijl Rusk haar met zijn stropdas (een sterk fallisch symbool) wurgt, zegt hij hijgend: "Lovely! Lovely!" Alsof hij iets heerlijks proeft. Dat is ironisch, want het enige wat hij kan consumeren is het moordinstinct.

Dat laatste wordt gekenmerkt door leegte. Wanneer Bob het vriendinnetje van de voortvluchtige Richard verleidt met hem naar zijn appartement te gaan, geeft Hitchcock vorm aan de leegte door het geluid even uit te zetten. Het effect is fenomenaal...


Het meest confronteert 'Frenzy' ons met onze eigen medeplichtigheid, belichaamd door Richard die wordt opgepakt voor de moorden en vervolgens de gevangenis ingaat. Richard, een zelfdestructieve man doortrokken van zelfhaat, lijkt in zijn eigen schuld te geloven. Hij schreeuwt: "I’ve got nothing to loose! I might as well do what I'm in for!"

Schuld
Bestaat onschuld? Kunnen we ons ooit ontworstelen aan schuld "doorgegeven van generatie op generatie", in de woorden van de anonieme brievenschrijven? 

Met 'Frenzy', maar eigenlijk met zijn gehele oeuvre, laat Hitchcock zien dat gemeenschappelijke schuld een werkelijkheid is. Vanzelfsprekend vallen de wortels van dit idee terug te vinden in zijn katholieke opvoeding. 

Maar meer nog, denk ik, dringt hij met zijn werk door tot een universele waarheid over de onmogelijkheid van de moderne mens in het reine te komen met zichzelf, en wel in een moreel lege wereld vol 'sleaze' waarin verval een feit en verlossing een onbereikbare droom is.

De mens is slecht en zijn wereld nog slechter. Meer kan of wil de 'Master of Suspense' er niet van maken in "Frenzy".