Levensles 8: zingeving is vergeefs

woensdag, 22 augustus 2012
Bookmark and Share

Renate de Haan (woonplaats onbekend) roert in een brief aan 'Gawie Weet Raad' het motief van de moeder aan. Haar vraag: "Is er een filmische verbeelding over het vergeven of juist niet vergeven van de ontaarde moeder door het verlaten kind"?

Wat vooraf ging: in het werk van de Master of Suspense staat 'moeder' als personage en motief centraal, bijvoorbeeld in 'To Catch a Thief' waarin verlatingsangst en problematische seksualiteit een constante ondertoon vormen.

Psycho
En nu het laatste deel van het Moeder-tweeluik: 'Psycho' (1960), het grootste meesterwerk van Alfred Hitchcock.

Het is de film waarin Marion Crane (Janet Leigh) geld steelt om een leven met haar minnaar op te bouwen, en op spectaculaire wijze in een douche wordt vermoord door de moeder van Norman Bates (Anthony Perkins) die in werkelijkheid Norman Bates zelf is. 


De scène is cinematografisch een triomf, maar de impact ervan is vooral inhoudelijk voelbaar. Het thema 'schuld en boete' kristalliseert zich uit op het moment dat Norman en Marion elkaar ontmoeten. Beide personages laveren tussen deze polen: Marion omdat zij zich realiseert dat het stelen van het geld fout is, de beslissing neemt de volgende ochtend terug te keren naar Phoenix om het geld te retourneren. En Norman omdat hij zijn moeder nooit kon vergeven dat zij hem als oud vuil weggooide toen hij een kind was door alleen maar oog te hebben gehad voor haar spannende minnaar

Leegte
'Psycho' is een film over leegte. Leegte als een spiraal die reikt tot de grondeloze diepte waar de dood wacht.

Hitchcock geeft vorm aan dit idee met het terugkerende motief van de krul: het wegsijpelen van het water in het doucheputje, de draaiende camera die terugtrekt van het oog van de dode Marion, in het in een knotje opgestoken haar van moeder in de kelder, een vergeefs opgevuld lijk, een lege huls, even leeg als de ziel van haar zoon.

De kamer van Norman
Het enige waar Norman zich mee kan opvullen is moord. Als kind al vloeide het leven uit hem. De sleutelscène in 'Psycho': Marions zus dringt het huis van Norman binnen en ontdekt zijn kamer. Dat blijkt jarenlang onveranderd te zijn gebleven. Overal zijn tekens van verval en verwaarlozing: een trieste knuffel. Een vies bed. Een kapotte platenspeler.

En een boek.

Dit boek bevat de kern van de film. Wanneer Marions zus het bekijkt, blijkt dat er niets op de kaft staat. Geen titel, geen plaatje. En de bladzijden zijn onbedrukt.

'Psycho' leert ons dat de mens kan worden leeggezogen door een liefdeloos leven.

De uitleg
De beruchte verklaring van de psychiater aan het einde is bespottelijk, misschien een grap van Hitchcock. Er kán namelijk geen uitleg zijn, want er is geen betekenis. Norman Bates heeft geen identiteit. Een psychopaat, ja, een mens zonder gedachten of gevoelens. Een leeg boek. Maar wel iemand waarmee we sympathie hebben – juist omdat we de vergeefse zoektocht naar zingeving herkennen in hem en in de film die hij belichaamt. Dát is het verschrikkelijke aan 'Psycho'.