Levensles 2: zelfrespect ondermijnt de mens

woensdag, 11 juli 2012
Bookmark and Share

"Wat is het nut van zelfrespect? Ik las die vraag in een boek en vond het eigenlijk wel een mooie vraag." Aldus Flip Willemse uit Amsterdam in een brief in het kader van '10 Levenslessen van Alfred Hitchcock'.

Beste Flip, ik adviseer 'Marnie' uit 1964, Hitchcocks meesterwerk dat eigenlijk geen meesterwerk is, omdat de meester 'een overdaad aan eerlijkheid tentoon spreidde', zoals de Francois Truffaut stelde.

Trauma
Marnie (Tippi Hedren) lijdt aan een trauma opgelopen als kind doordat haar moeder, een prostituee, klanten thuis ontving. Haar emotionele problemen leiden later in haar leven ertoe dat ze een dief is die haar identiteit constant verandert. Wanneer ze een relatie met de rijke Mark Rutland (Sean Connery) krijgt, wordt zij gedwongen haar verleden onder ogen te zien.


Leidde Hitchcock zelf aan een zwak zelfbeeld? Is zijn humor, zo evident in deze trailer, een rookscherm voor zijn eigen onzekerheden en gebrek aan zelfrespect? Je zou dat haast denken, temeer door zijn uitspraak 'Marnie, c’ est moi'.

Kernbegrippen van zelfrespect
In de research over het thema zelfrespect lees ik dat vier kernbegrippen zijn: ken jezelf; accepteer jezelf; versterk jezelf; wees jezelf.

Hitchcock ondermijnt deze 'wijsheid'. Hij zet Marnie meteen als een sterke vrouw neer, dus mét al haar onzekerheden en neuroses.

Dat komt het beste naar voren in een briljante scène waarin ze de kluis van het bedrijf waar ze werkt leegsteelt. Hitchcock creëert spanning door het brede beeld in tweeën te verdelen, met aan de rechterkant Marnie die het geld uit de kluis haalt en aan de linkerkant een schoonmaakster die binnenkomt. 

Immoraliteit
Beiden zien elkaar niet, maar wij wel. Een nachtmerrie: we willen dat Marnie gewaarschuwd wordt, dat ze dus ervan door kan met haar buit. Deze immoraliteit is stuitend, confronteren. De scène begint op het vijf-minutenmerk in de volgende clip:


Marnie gelooft in niets. Ze is in haar eigen woorden een 'bedrieger en een leugenaar en een dief'. Hoe kan het dan dat we ons, net als Hitchcock, zo volledig met haar identificeren? Wat putten we uit 'Marnie'? Uit de film, maar vooral uit het opnemen in ons van dat personage: een vrouw die in werkelijkheid even roofdierachtig door het leven gaat als Mark, haar echtgenoot die haar eerst wil bezitten, maar later nog liever wil begrijpen?

Teleurstellend
Truffaut had gelijk: 'Marnie' had een waar meesterwerk kunnen. Hoewel Hitchcock aan het einde laat doorschemeren dat Marnie nooit werkelijk de gruwelen van haar verleden achter zich zou kunnen laten, suggereert hij wel dat ze een beter leven tegemoet treedt nu ze haar trauma heeft 'verwerkt' en zelfrespect heeft teruggewonnen.

Dat is een teleurstellend eind, want eigenlijk is precies het tegenovergestelde waar: 'zelfrespect' brengt Marnie nergens. Ze was een meer krachtige, creatieve vrouw toen ze verscheurd werd door twijfel en zelfhaat. Veel interessanter. En misschien vond ook Hitchcock dat. Heimelijk. Want juist door zijn duistere kant, door die ‘Marnie’-kant van zijn persoonlijkheid, was hij wie hij was. 'Marnie, c’est moi'.