Levensles 1: ken de aard van het kwaad

woensdag, 04 juli 2012
Bookmark and Share

"Waarom voelen mensen zich veilig bij een dwaas als Mark Rutte? Dit is geen politieke vraag, maar een vraag over alle Ruttes in de wereld." Aldus schrijfster Emma Huismans.

In 'Shadow of a Doubt' (1943), geschreven door Thornton Wilder, creëert Alfred Hitchcock een beeld van 'family values' dat niet zou misstaan in een mierzoete film van Frank Capra: het kerngezin Newton woont in een prachtig huis in een lommerrijke buurt waar iedereen elkaar kent en waar je 's avonds laat nog probleemloos over straat kunt lopen.

Maar dan komt Uncle Charlie (Joseph Cotten) op bezoek. Uit de grote stad. Met cadeautjes voor iedereen.


Uncle Charlie is in werkelijkheid op de vlucht voor de politie. Want Uncle Charlie is een psychopaat, een seriemoordenaar. Net als andere Hitchcock-personages zoals Norman Bates of Bob Rusk. Het geniale is dat wij kijkers weten dat Uncle Charlie een psychopaat is, anders dan de nietsvermoedende inwoners van Santa Rosa, het gehucht waar het verhaal zich afspeelt.

Alle leden van het gezin, vooral de mooie Charlotte 'Charlie' Newton (Teresa Wright), zijn gek op Uncle Charlie. Charlotte heeft zelfs dezelfde naam als haar spannende oom uit de grote stad. Het was haar idee hem uit te nodigen. Ze verveelt zich, ze verlangt naar iets meer.

Voor haar dromen wordt ze ernstig afgestraft. Hitchcock laat zien hoe Charlie oog in oog komt te staan met het kwaad, niet alleen in de gedaante van Uncle Charlie, maar ook met het duistere in haar eigen ziel in de vorm van haar eigen verlangen. Zo kristalliseert zich Hitchcocks dubbelzinnige kijk op moraliteit uit; in zijn werk is het kwaad alleen interessant als het alledaags is, tastbaar. En in alles herkenbaar.

Robin Wood wijst in zijn uitstekende studie 'Hitchcock's Films (1989)' op de 'les' die Charlie uiteindelijk moet leren, namelijk het onder ogen zien van het kwaad dat haar gemeenschap produceert én cultiveert. Hiertoe moet ze dat kwaad kunnen begrijpen...


Een geniale, complexe speech. Vooral: "De wereld is een hel, wat maakt het uit wat erin gebeurt?"

Hier spreekt misschien Hitchcock zelf: de Master of Suspense als voorvechter voor het morele anarchisme.

'Shadow of a Doubt' is een van zijn grote meesterwerken – juist door de wijze waarop Charlie en de andere personages vallen voor de charmes van een dodelijke gladjanus. Hoe blind zijn ze wel niet voor het gevaar, hoe makkelijk sluiten ze hun ogen niet voor zijn transgressies. 

Waarom doen wij dat? Waarom vlijen we ons neer aan de voeten van gekken en dwazen? Charlie heeft het antwoord. De arme Charlie. Smoorverliefd op haar spannende oom. Verleid door het parfum van gevaar.

Met zijn dubbelzinnige kijk op waarden en normen leert Hitchcock ons dat we de schaduwzijde van mens én maatschappij onder ogen moeten zien, ook of misschien júíst als daartoe in eerste instantie geen aanleiding is.

Volgende week: aflevering 2 van deze zomerblogserie van 'Gawie Weet Raad' rond het thema '10 Levenslessen van Hitchcock'.

Stuur al uw vragen, statements of opmerkingen naar gawie.keyser@human.nl of op Facebook (https://www.facebook.com/gawie.keyser).