Alleen de prins is echt

donderdag, 28 juni 2012

Reacties0

De vraag: wat biedt Alfred Hitchcock ons? Wat vertelt bijvoorbeeld de duistere Norman Bates in 'Psycho' (1960) of de blonde Melanie Daniels in 'The Birds' (1963) ons over de psychologie van verlangen? En hoe kun je onderscheiden tussen goed en kwaad wanneer geconfronteerd door de diepe menselijkheid van je vijand, zoals de verloren opvarenden in 'Lifeboat' (1944)? Deze zomer ga ik op zoek naar antwoorden in de blogserie '10 Levenslessen van Hitchcock'.

In tien blogs over tien Hitchcock-films ga ik in 'Gawie Weet Raad' in op al uw vragen over het zelf en het leven. Ik koppel vervolgens uw vraag aan een analyse van een Hitchock-film. Dilemma's, statements, bespiegelingen – aan mij en aan u de uitdaging het gehele spectrum van onze 'werkelijkheid' onder het vergrootglas te plaatsen en het resulterende beeld na pluizen zoals gecreëerd door de Master of Suspense.

Relevant
Uniek aan Hitchcock is dat zijn werk onverminderd relevant is, zodat je bijna een eeuw na de productie van een van zijn eerste meesterwerken, 'The Lodger. A Story of the Londen Fog' (1926), nog altijd ernaar kunt kijken, hetzij in retrospectieven zoals deze zomer in het British Film Institute in Londen, hetzij op telkens weer uitgebrachte collecties voor thuis zoals dit najaar op bluray.

Ter voorbereiding van mijn – en uw – zomer met Hitchcock bekeek ik alvast wat minder bekende Hitchcocks, zoals 'Saboteur' (1942).

Twee personages. Een held en een schurk. De schurk valt over een veiligheidshek op de top van het Vrijheidsbeeld, maar kan nog net met zijn vingertoppen ergens aan vastklampen. Geen geluid. Geen muziek. De held probeert de schurk te redden door zijn arm vast te pakken. Maar dan begint de mouw te scheuren...

Menselijkheid
Vernietigend mooi is de wijze waarop de gestroopte menselijkheid van beide personages blijkt, juist wanneer ze tot elkaar veroordeeld zijn.

Hitchcock heeft de mens uitgevonden. Deze rare zin is niet helemaal van mij. Zo schrijft namelijk de literaire criticus Harold Bloom over Shakespeare in 'The Invention of the Human' (1998), zijn magnum opus over de Bard.

Wie wil weten hoe de mens in elkaar steekt, zegt Bloom, kan naar Jezus luisteren. Of naar Hamlet. Bloom: "Na Jezus is Hamlet de meest geciteerde figuur in het Westerse bewustzijn. Hamlet representeert een visie die alles en niets is, een persoon die volgens Borges zowel 'iedereen' als 'niemand' is – een soort kunst zo oneindig dat het ons omvat."

Personage in zijn film
Ik denk dat iets soortgelijks in de films van Hitchcock gebeurt. En dat dít de reden voor zijn universaliteit is: de wijze waarop zijn personages ons laten zien wie wij echt zijn. Door ons tot een personage in zijn films te maken, gevangen in de spiraal van suspense, kristalliseren zich dilemma's en trauma's en filosofische en psychologische waarheden uit.

Dit effect staat centraal bij Shakespeare. Bloom: "Shakespeare strekt ver voorbij het punt van het psychologiseren van de mens; Shakespeare maakt ons theatraal. Wanneer Hamlet in het stuk het toneelvoorstelling (waarin de moord op zijn vader wordt nagespeeld, G.K.) stopzet, beschouwen wij hem meer dan ooit als één van ons – iemand die eigenlijk per ongeluk een rol speelt. En op de koopt toe een rol in het verkeerde toneelstuk. Alleen de prins is echt, de anderen vormen deel van het theater."

De prins, dat zijn wij. Net als wij Norman Bates en Melanie Daniels en al die andere personages zijn waarmee Hitchcock, de Shakespeare van onze tijd, vorm geeft aan het menselijke.

Volgende week
Volgende week op deze plaats: aflevering 1 van '10 Levenslessen van Hitchcock'.

• Ik ontvang graag al uw vragen, opmerkingen en bespiegelingen via gawie.keyser@human.nl en via de Facebook-pagina van 'Gawie Weet Raad'.