De levenslessen van Alfred Hitchcock

dinsdag, 26 juni 2012
Bookmark and Share

Het geheim van Alfred Hitchcock – de reden waarom zijn werk na al die jaren onverminderd nieuw en relevant is – ligt in de wijze waarop wij als kijkers in werkelijkheid de hoofdpersonages in zijn films zijn.

Uitvinder van het menselijke
Net als Homerus en Shakespeare is Hitchcock als het ware de 'uitvinder' van het menselijke, zoals literaire criticus Harold Bloom dit mechanisme in zijn magnum opus over de Bard omschrijft. Alledrie hebben ze in gemeen dat ze ons 'verzinnen’; ze creëren en manipuleren onze visie op onszelf en op het leven. 

Goed beschouwd valt een meer immorele filmmaker dan Hitchcock nauwelijks te bedenken. Neem de op het oog brave James Stewart die in 'Vertigo' (1958) naar seks met een dode vrouw verlangt. Of de verleidelijke Janet Leigh die in 'Psycho' (1960) geld steelt op zo'n manier dat we wíllen dat ze ermee wegkomt. En Grace Kelly. De ultieme Hitchock-blondine die in Rear Window (1954) die cool en geraffineerd lijkt, maar die in werkelijkheid een gluurder is.

Spanning
Hitchcock laat de kijker bewust 'voor God spelen'. De regisseur manipuleert: hij stelt ons te werk door ons informatie te geven over wat voor lot het personage wacht terwijl het personage zelf die informatie niet heeft. Zo ontstaat spanning.

Dit heeft ook gevolgen voor het morele universum in deze films. In zijn beroemde interviews met de Franse regisseur Francois Truffaut benadrukt Hitchcock het belang ervan dat wij weten wie in het verhaal goed en wie slecht is. Immers, wanneer een 'goed' personage in gevaar verkeert levert dat meer spanning op.

Vragen
Maar betekent dit ook dat we deze personages moreel wegen of zouden moeten wegen? En krijgen deze films, achteraf beschouwd, dan tóch een morele boodschap?

Deze vragen laten zien dat het werk van Hitchcock een en al ambiguïteit is – net als in het 'echte' leven. Hitchcocks films bevatten geen 'levenslessen' in die zin dat ze ons bewust willen leren hoe het bestaan in elkaar zit. Het proces van het ervaren van de spanning in zijn films biedt eerder een reflectie van dat bestaan.

Door de suspense zelf te scheppen en er zelf aan te mee doen kunnen we experimenteren met verboden, onbehoorlijke of gevaarlijke uitkomsten van spanningsvolle situaties.

Geheim van Hitchcock
Geïnspireerd door een belangwekkend Hitchcock-retrospectief deze zomer in het British Film Institute in Londen ga ik in de komende tien weken op speurtocht naar dat 'geheim van Hitchcock'. 

Dat doe ik in 'Gawie Weet Raad', mijn blog over film en het leven. Aan de hand van levensvragen van lezers, luisteraars en kijkers kies ik tien Hitchcock-films uit en onderzoek ik de wijze waarop de meester omgaat met morele en ethische dilemma’s.

Aanstaande woensdag volgt de aftrap van deze blogserie, getiteld '10 Levenslessen van Hitchcock', in de Filmrubriek van OBA Live, onder leiding van Theodor Holman.