Op 1 augustus 1721 vertrok vanuit Texel een vloot van drie schepen, om in opdracht van de West-Indische Compagnie (WIC) op zoek te gaan naar het onbekende Zuidland. De 62-jarige Jacob Roggeveen leidde de expeditie. Men ging er van uit dat er tussen Zuid-Amerika en Australië nog een continent moest liggen, dat de wereld in evenwicht hield. Het idee dat er tussen deze twee werelddelen alleen maar water zou zijn, leek onvoorstelbaar.

Na het vertrek van de schepen, werd er tot de zomer van 1723 niets meer van de expeditieleden vernomen. Wat was er gebeurd? Na het passeren van Kaap Hoorn, was Roggeveen te ver naar het Westen door gevaren en in oktober 1722 op Batavia terecht gekomen, gebied van de Oost Indische Compagnie (VOC). Aangezien de WIC en de VOC concurrenten van elkaar waren, werden Roggeveen en zijn bemanning gevangen genomen en werden zijn schepen in beslag genomen. Het Zuidland werd niet gevonden en scheurbuik eiste veel slachtoffers onder de bemanning. Na veel juridisch getouwtrek betaalde de VOC uiteindelijk een schadevergoeding voor de in beslag genomen schepen met lading aan de WIC. De expeditie zou als een rampreis de boeken in gaan.

Er valt Roggeveen veel te verwijten. Het meest vervelende is dat hij, toen hij aankwam bij het, tot op de dag van vandaag, meest mysterieuze eiland ter wereld, het niet geclaimd heeft in naam van de Republiek. Dan hadden ze nu Nederlands gesproken op Paaseiland! Het enige tastbare wat Roggeveen heeft achtergelaten is de naam van het eiland: hij ontdekte het op eerste paasdag, 5 april 1722, en noemde het daarom Paaseiland. Na het tweedaagse bezoek van Roggeveen werd het eiland pas vijftig jaar later teruggevonden door de Spanjaarden. Niet veel later zette de beroemde Captain James Cook er voet aan land. Hij is er niet lang gebleven, maar lang genoeg om het bestaan van reuzen, waar Roggeveen in zijn verslag melding van maakte, te ontzenuwen.

In zijn eigen land is Roggeveen als ontdekkingsreiziger niet erg bekend; in het buitenland is hij echter een van de bekendste. Er zijn hele bibliotheken vol geschreven over Paaseiland en in bijna ieder artikel of boek komt de naam Roggeveen voor. Op Samoa worden er zelfs postzegels en zilveren dollars over zijn expeditie uitgegeven. Dat er op Samoa zoveel aandacht voor Roggeveen is, is niet zo gek. Naast Paaseiland heeft Roggeveen namelijk een groot aantal eilanden uit de Samoa-archipel ontdekt. Er is in Nederland niet veel meer dat herinnert aan de reis van Roggeveen. In zijn geboorteplaats Middelburg is een nep Paaseiland-beeld te vinden in de tuin van een bejaardenhuis. Er hangt een plaquette aan het huis in de Noordstraat waar hij enige tijd gewoond heeft. Tenslotte zijn de muren en de vloeren van het Zeeuws Archief versierd met teksten uit de reisverslagen van Roggeveen. Zo valt op de buitenmuur van het archief de beschrijving te lezen van de ontmoeting tussen de eerste Westerling met een Paaseilander.

Dat er niet meer te vinden is over Jacob Roggeveen is jammer, maar begrijpelijk. Er is heel erg weinig over hem bekend. Zijn persoon is minstens zo mysterieus als Paaseiland zelf. Zo is er bijvoorbeeld geen enkele afbeelding van hem bekend. Wie was Jacob Roggeveen? Wat dreef hem er toe om in 1721 op 62-jarige leeftijd een expeditie te leiden naar het onbekende Zuidland? Momenteel wordt er door Peter Sijnke en Frans Mouws gewerkt aan een Nederlandstalige biografie over Roggeveen. Dat mag ook wel, want het laatste serieuze boek over Roggeveen, The Journal of Jacob Roggeveen van Andrew Sharp, stamt uit 1970 en is dus Engelstalig. Misschien dat de nieuwe biografie een stukje van het ‘mysterie Roggeveen’ kan ontsluieren.

Frans Mouws - dyslectisch en daarom maar de techniek in gedoken - was ooit machinist, stuurman, haven- en transporttechnoloog, bedrijfskundige en ICT'er. Maar tegenwoordig is hij fulltime publicist en cineast. Hij schreef op verzoek van Martin Ros na het overlijden van Boudewijn Buch een biografie over diens leven, getiteld Weg uit Wassenaar, waarin alle mystificaties uit Buchs leven werden onthuld. Sinds 2009 houdt Mouws zich naast schrijven bezig met het maken van korte documentaires.

Lees verder